మొబైల్ తయారీకి కేంద్రం భారీ ఊతం.. రూ.62,500 కోట్ల పథకం

భారత్‌లో మొబైల్ ఫోన్ తయారీ రంగాన్ని మరింత బలోపేతం చేసేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం భారీ ప్రోత్సాహక పథకాన్ని ప్రారంభించింది. దేశంలో మొబైల్ ఫోన్ల తయారీని పెంచడం మాత్రమే కాకుండా, ప్రతి పరికరంలో దేశీయంగా తయారయ్యే విడిభాగాల వాటాను గణనీయంగా పెంచడం, భారతీయ మొబైల్ బ్రాండ్ల అభివృద్ధికి ప్రోత్సాహం ఇవ్వడం ఈ కొత్త కార్యక్రమం ప్రధాన లక్ష్యాలుగా ఉన్నాయి. ఇందుకోసం కేంద్రం మొత్తం రూ.62,500 కోట్ల విలువైన ప్రోత్సాహక పథకాన్ని ప్రకటించింది. మొబైల్ ఫోన్ తయారీ పథకం పేరుతో తీసుకొచ్చిన ఈ కార్యక్రమం 2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరం నుంచి 2030-31 వరకు ఐదేళ్లపాటు అమల్లో ఉండనుంది. భారత ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ రంగాన్ని కేవలం తుది ఉత్పత్తుల తయారీ స్థాయి నుంచి మరింత లోతైన దేశీయ తయారీ వ్యవస్థగా మార్చే దిశగా ఈ పథకాన్ని కేంద్రం కీలక అడుగుగా చూస్తోంది. కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్, సమాచార సాంకేతిక శాఖ ఈ పథకానికి అధికారికంగా రూపకల్పన చేసింది. ఇప్పటివరకు భారత్‌లో మొబైల్ ఫోన్ తయారీ గణనీయంగా పెరిగినప్పటికీ, పరికరాల్లో ఉపయోగించే అనేక కీలక విడిభాగాల కోసం దిగుమతులపై ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితి కొనసాగుతోంది. కొత్త పథకం ద్వారా ఈ ఆధారపడకాన్ని క్రమంగా తగ్గించి, దేశంలోనే విడిభాగాల తయారీకి అవసరమైన పరిశ్రమలను అభివృద్ధి చేయాలని కేంద్రం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. దీంతో మొబైల్ ఫోన్ తయారీ రంగంలో దేశీయ విలువను పెంచడంతో పాటు సరఫరా వ్యవస్థను మరింత బలోపేతం చేయాలన్న ఉద్దేశం కనిపిస్తోంది.

భారత్ ఇప్పటికే ప్రపంచంలో ప్రముఖ మొబైల్ ఫోన్ తయారీ కేంద్రాల్లో ఒకటిగా ఎదుగుతోంది. దేశంలో అనేక అంతర్జాతీయ సంస్థలు తమ పరికరాలను తయారు చేస్తున్నాయి. అయితే మొబైల్ ఫోన్ తయారీ పరిశ్రమలో కేవలం ఫోన్లను దేశంలో అసెంబుల్ చేయడం మాత్రమే సరిపోదని కేంద్రం భావిస్తోంది. ఫోన్లలో ఉపయోగించే తెరలు, కెమెరా భాగాలు, సర్క్యూట్ బోర్డులు, బ్యాటరీలు, కనెక్టర్లు, ఇతర ఎలక్ట్రానిక్ భాగాలు కూడా దేశంలోనే ఎక్కువగా తయారయ్యేలా చేయడం ద్వారా పరిశ్రమకు మరింత విలువను జోడించాలన్నది కొత్త విధానం.

ఈ నేపథ్యంలో మొబైల్ ఫోన్ తయారీ పథకం దృష్టి తుది ఉత్పత్తి నుంచి విడిభాగాల తయారీ వైపు కూడా మళ్లుతోంది. దేశీయంగా తయారయ్యే భాగాల సంఖ్య పెరిగితే, మొబైల్ ఫోన్ తయారీలో భారతదేశంలోనే ఎక్కువ విలువ సృష్టించబడుతుంది. దీనివల్ల దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గడంతో పాటు స్థానిక పరిశ్రమలకు కొత్త అవకాశాలు లభిస్తాయి. చిన్న, మధ్య తరహా సంస్థలు కూడా మొబైల్ తయారీ సరఫరా వ్యవస్థలో భాగస్వాములు కావడానికి అవకాశం ఏర్పడుతుంది.

ఈ పథకంలో మరో ముఖ్యమైన అంశం భారతీయ మొబైల్ బ్రాండ్ల అభివృద్ధికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం. ప్రస్తుతం భారత మార్కెట్లో అంతర్జాతీయ బ్రాండ్ల ఆధిపత్యం ఎక్కువగా ఉంది. దేశీయంగా కొన్ని సంస్థలు మొబైల్ ఫోన్ రంగంలో ఉన్నప్పటికీ, ప్రపంచ స్థాయిలో పోటీ చేసే భారతీయ బ్రాండ్ల సంఖ్య పరిమితంగా ఉంది. కొత్త ప్రోత్సాహక విధానం ద్వారా స్వదేశీ బ్రాండ్లకు ఉత్పత్తి, తయారీ, సరఫరా వ్యవస్థ, సాంకేతిక సామర్థ్యాల అభివృద్ధిలో సహాయం అందించాలన్న లక్ష్యం ఉంది.

భారతీయ బ్రాండ్లు బలపడటం వల్ల దేశీయ మొబైల్ మార్కెట్లో పోటీ మరింత పెరగవచ్చు. వినియోగదారులకు వివిధ ధరల శ్రేణుల్లో మరిన్ని ఎంపికలు అందుబాటులోకి రావచ్చు. అదే సమయంలో దేశీయ సంస్థలు పరిశోధన, అభివృద్ధి, రూపకల్పన, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం వంటి రంగాల్లో పెట్టుబడులు పెంచే అవకాశం ఉంటుంది. దీర్ఘకాలంలో భారతదేశం కేవలం మొబైల్ ఫోన్ తయారీ కేంద్రంగానే కాకుండా, మొబైల్ సాంకేతికత అభివృద్ధి కేంద్రంగా కూడా ఎదగడానికి ఈ విధానం దోహదపడవచ్చు.

కొత్త పథకం ద్వారా ఉపాధి అవకాశాలు కూడా పెరిగే అవకాశం ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ తయారీ రంగం పెద్ద సంఖ్యలో ప్రత్యక్ష, పరోక్ష ఉద్యోగాలను సృష్టిస్తుంది. తుది పరికరాల తయారీతో పాటు విడిభాగాల ఉత్పత్తి, ప్యాకేజింగ్, నాణ్యత నియంత్రణ, రవాణా, గిడ్డంగుల నిర్వహణ, మరమ్మతు సేవలు వంటి అనేక అనుబంధ రంగాలు కూడా విస్తరించే అవకాశం ఉంటుంది. తయారీ సామర్థ్యం పెరిగే కొద్దీ నైపుణ్యం కలిగిన ఉద్యోగుల అవసరం కూడా పెరుగుతుంది.

ఈ పథకం భారతదేశ ఎలక్ట్రానిక్స్ సరఫరా వ్యవస్థను మరింత సమగ్రంగా మార్చే ప్రయత్నంగా కూడా చూడవచ్చు. ప్రస్తుతం ఒక మొబైల్ ఫోన్ తయారీలో అనేక దేశాల నుంచి విడిభాగాలు వస్తాయి. తుది అసెంబ్లీ భారత్‌లో జరిగినప్పటికీ, కీలక భాగాల తయారీ ఇతర దేశాల్లో జరిగితే దేశీయ విలువ పరిమితంగానే ఉంటుంది. కొత్త పథకం ద్వారా ఈ పరిస్థితిని మార్చి, ముడి పదార్థాల నుంచి విడిభాగాలు, తుది ఉత్పత్తి వరకు సాధ్యమైనంత ఎక్కువ తయారీ కార్యకలాపాలను దేశంలోనే నిర్వహించే లక్ష్యం కనిపిస్తోంది.

భారత్‌కు ఇది వ్యూహాత్మకంగా కూడా ముఖ్యమైన పరిణామం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా సరఫరా వ్యవస్థల్లో అంతరాయాలు ఏర్పడుతున్న నేపథ్యంలో ఒకే దేశంపై అధికంగా ఆధారపడటం వల్ల పరిశ్రమలకు ప్రమాదాలు ఎదురవుతున్నాయి. అంతర్జాతీయ సంస్థలు కూడా తమ తయారీ కేంద్రాలను వివిధ దేశాలకు విస్తరించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో భారత్ తన ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ సామర్థ్యాన్ని పెంచుకుంటే ప్రపంచ సరఫరా వ్యవస్థలో మరింత కీలక పాత్ర పోషించే అవకాశం ఉంటుంది.

కొత్త పథకం ద్వారా దేశంలో మొబైల్ ఫోన్ తయారీకి వచ్చే పెట్టుబడులు కూడా పెరిగే అవకాశం ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహకాలు అందుబాటులో ఉంటే కొత్త తయారీ యూనిట్ల ఏర్పాటు, ప్రస్తుత యూనిట్ల విస్తరణ, సాంకేతిక పరికరాల ఆధునికీకరణ వంటి కార్యక్రమాలకు సంస్థలు ముందుకు రావచ్చు. దేశీయ, అంతర్జాతీయ సంస్థలు భారతదేశాన్ని తమ తయారీ వ్యూహంలో మరింత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా పరిగణించే అవకాశం ఉంటుంది.

ఈ పథకం కేవలం పెద్ద కంపెనీలకే కాకుండా సరఫరా వ్యవస్థలోని చిన్న సంస్థలకు కూడా అవకాశాలను సృష్టించే సామర్థ్యం కలిగి ఉంది. ఒక మొబైల్ ఫోన్ తయారీ సంస్థకు అవసరమైన వందలాది భాగాలను వివిధ సరఫరాదారులు అందిస్తారు. దేశీయంగా ఈ భాగాల తయారీ పెరిగితే చిన్న, మధ్య తరహా తయారీ సంస్థలకు కొత్త వ్యాపార అవకాశాలు లభిస్తాయి. దీనివల్ల ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ రంగంలో విస్తృతమైన పారిశ్రామిక పర్యావరణ వ్యవస్థ ఏర్పడే అవకాశం ఉంటుంది.

అదే సమయంలో దేశీయ విడిభాగాల తయారీ పెరగడం వల్ల దిగుమతి వ్యయం తగ్గే అవకాశం కూడా ఉంది. ప్రస్తుతం విదేశాల నుంచి దిగుమతి చేసుకునే భాగాలకు చెల్లించే మొత్తం దేశం నుంచి బయటకు వెళ్తుంది. అదే భాగాలను భారత్‌లో తయారు చేస్తే ఆర్థిక విలువలో ఎక్కువ భాగం దేశంలోనే మిగులుతుంది. ఉత్పత్తి పెరిగే కొద్దీ భారతీయ తయారీ సంస్థలు ఇతర దేశాలకు కూడా విడిభాగాలను ఎగుమతి చేసే స్థాయికి ఎదగవచ్చు.