టీచర్లు ఎండలో.. హెడ్‌మాస్టర్‌ నీడలో ఎందుకు? విద్యార్థిని ప్రశ్న

జమ్మూకశ్మీర్‌లోని బందిపోరా జిల్లాలో తొమ్మిదో తరగతి విద్యార్థిని అడిగిన సూటి ప్రశ్న పాఠశాలలో నాయకత్వం, జవాబుదారీతనం, సమానత్వం, అధికారాన్ని గౌరవంగా ప్రశ్నించే హక్కు వంటి అంశాలపై ఆసక్తికరమైన చర్చకు దారితీసింది. పీఎం శ్రీ ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల లహర్వాల్‌పొరాలో చదువుతున్న ఆ విద్యార్థిని తన పేరును వెల్లడించకుండా పాఠశాల ఫిర్యాదు పెట్టెలో ఒక లేఖ వేసింది. పాఠశాల అధిపతి, అవార్డు పొందిన ఉపాధ్యాయుడు జావేద్‌ జవాద్‌కు ఉద్దేశించి రాసిన ఆ లేఖలో ఆమె ఒక సాధారణమైనదే అయినప్పటికీ ఆలోచింపజేసే ప్రశ్నను లేవనెత్తింది. ఉదయం ప్రార్థనా సమావేశానికి ఉపాధ్యాయులు తప్పనిసరిగా హాజరు కావాల్సి ఉంటే, పాఠశాల ప్రధానోపాధ్యాయుడు మాత్రం నీడలో ఎందుకు నిలబడతారని ఆమె ప్రశ్నించింది. విద్యార్థిని అడిగిన ప్రశ్న కేవలం ఒక వ్యక్తి ప్రవర్తనపై విమర్శగా కాకుండా, నాయకత్వం అంటే ఏమిటి, బాధ్యత అందరికీ సమానంగా వర్తించాలా, అధికారంలో ఉన్నవారు కూడా తమ ప్రవర్తనకు ఉదాహరణగా నిలవాలా అనే విస్తృతమైన ప్రశ్నలను ముందుకు తెచ్చింది. కశ్మీరీ భాషలో రాసిన ఆ లేఖ పాఠశాలలో విద్యార్థుల ఆలోచనా స్వేచ్ఛ, ప్రశ్నించే ధైర్యం, ప్రజాస్వామ్య విలువలపై చర్చకు కారణమైంది.

పాఠశాలల్లో ఉదయం ప్రార్థనా సమావేశం సాధారణంగా విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయులు కలిసి పాల్గొనే కార్యక్రమంగా ఉంటుంది. విద్యార్థులు వరుసల్లో నిలబడి ప్రార్థన, దేశభక్తి గీతాలు, పాఠశాల సంబంధిత ప్రకటనలు, నైతిక విలువలకు సంబంధించిన సందేశాలు వంటి కార్యక్రమాల్లో పాల్గొంటారు. ఉపాధ్యాయులు కూడా విద్యార్థులతో కలిసి ఉండి కార్యక్రమాన్ని పర్యవేక్షిస్తారు. ఈ నేపథ్యంలో ఉపాధ్యాయులు అందరూ సమావేశానికి హాజరవుతున్నప్పుడు పాఠశాల అధిపతి ఎందుకు నీడలో ఉంటున్నారనే ప్రశ్న విద్యార్థినికి కలిగింది. ఆమె ఆ సందేహాన్ని నేరుగా ఫిర్యాదు పెట్టెలో లేఖ రూపంలో తెలియజేయడం ఈ ఘటనకు ప్రత్యేకతను తీసుకొచ్చింది.

విద్యార్థిని తన పేరును వెల్లడించకపోవడం కూడా ఈ ఘటనలో గమనించదగ్గ అంశంగా నిలిచింది. ఆమె తన గుర్తింపును బయటపెట్టకుండా ప్రశ్నను ముందుకు తీసుకురావడం ద్వారా సమస్యపై దృష్టి పెట్టాలని ప్రయత్నించింది. పాఠశాలలో ఫిర్యాదు పెట్టె వంటి వ్యవస్థ ఉండటం వల్ల విద్యార్థులు తమ సమస్యలు, సందేహాలు, సూచనలు లేదా ఆందోళనలను నేరుగా చెప్పలేని పరిస్థితుల్లో కూడా రాతపూర్వకంగా తెలియజేసే అవకాశం లభిస్తుంది. విద్యార్థుల స్వరాన్ని వినేందుకు ఇటువంటి వ్యవస్థలు ఉపయోగపడతాయని ఈ ఘటన మరోసారి సూచిస్తోంది.

విద్యార్థిని రాసిన లేఖలో ప్రశ్న నేరుగా ఉన్నప్పటికీ దాని వెనుక ఉన్న ఆలోచన చాలా విస్తృతమైనది. ఒక సంస్థలో నాయకత్వ స్థానంలో ఉన్న వ్యక్తి తన సిబ్బందికి ఏ విధంగా ప్రవర్తనా ప్రమాణాలను నిర్దేశిస్తే, తాను కూడా వాటిని పాటించాలా అనే ప్రశ్న ఇందులో ఉంది. ఉపాధ్యాయులు ఉదయం సమావేశానికి హాజరు కావాలని నిబంధన ఉంటే, అదే సమయంలో పాఠశాల అధిపతి కూడా అదే విధంగా పాల్గొనడం నాయకత్వానికి మంచి ఉదాహరణగా నిలుస్తుందా అనే అంశాన్ని విద్యార్థిని తన ప్రశ్న ద్వారా పరోక్షంగా ప్రస్తావించింది.

నాయకత్వం అనేది కేవలం ఆదేశాలు ఇవ్వడం మాత్రమే కాదనే భావనకు ఈ ఘటన ఉదాహరణగా నిలుస్తోంది. ఒక నాయకుడు తన బృందంలోని సభ్యుల నుంచి ఏ విధమైన ప్రవర్తనను ఆశిస్తే, తాను కూడా ఆ ప్రమాణాలను పాటించాలి. దీనినే సాధారణంగా ఆదర్శంగా నాయకత్వం వహించడం అని చెప్పవచ్చు. పాఠశాల వంటి విద్యాసంస్థలో ప్రధానోపాధ్యాయుడి ప్రవర్తన విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయులపై ప్రభావం చూపుతుంది. ప్రధానోపాధ్యాయుడు కార్యక్రమాల్లో చురుకుగా పాల్గొంటే విద్యార్థులకు కూడా బాధ్యత, సమానత్వం, క్రమశిక్షణ వంటి విలువలపై బలమైన సందేశం వెళ్తుంది.

అదే సమయంలో విద్యార్థులకు అధికారంలో ఉన్నవారిని గౌరవంగా ప్రశ్నించే అవకాశాన్ని కల్పించడం కూడా విద్యలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. ప్రశ్నించడం అంటే అవమానించడం లేదా తిరుగుబాటు చేయడం కాదని, సరైన విధంగా ప్రశ్నించడం ద్వారా వ్యవస్థలోని లోపాలను గుర్తించవచ్చని ఈ ఘటన సూచిస్తోంది. తొమ్మిదో తరగతి విద్యార్థిని తన సందేహాన్ని లేఖ రూపంలో తెలియజేయడం ద్వారా ఒక సమస్యపై తన ఆలోచనను వ్యక్తపరిచింది. ఆమె ప్రశ్నను శిక్షాత్మకంగా చూడకుండా, నాయకత్వం మరియు బాధ్యతపై చర్చకు అవకాశంగా చూడటం విద్యాసంస్థలకు ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.

విద్యార్థులు ప్రశ్నలు అడిగే వాతావరణం ఉన్న పాఠశాలల్లో ఆలోచనా సామర్థ్యం మరింత అభివృద్ధి చెందే అవకాశం ఉంటుంది. పాఠ్యపుస్తకాల్లో ఉన్న విషయాలను కేవలం కంఠస్థం చేయడం కాకుండా, చుట్టూ జరుగుతున్న విషయాలను గమనించి వాటి గురించి ప్రశ్నించడం విద్యార్థుల్లో విమర్శనాత్మక ఆలోచనను పెంచుతుంది. ఈ విద్యార్థిని కూడా ఉపాధ్యాయులు, ప్రధానోపాధ్యాయుడి ప్రవర్తనలో కనిపించిన ఒక వ్యత్యాసాన్ని గమనించి దాని గురించి ప్రశ్నించింది. ఈ చిన్న ప్రశ్న ఒక పెద్ద విలువైన పాఠంగా మారడం ఈ ఘటన ప్రత్యేకత.