లిఫ్ట్ ప్రమాదాలు పెరుగుతున్న వేళ భద్రతా చట్టం ఎక్కడ?

హైదరాబాద్‌లో వరుసగా చోటుచేసుకుంటున్న లిఫ్ట్ ప్రమాదాలు నగరవాసుల్లో తీవ్ర ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి. రోజురోజుకు ఎత్తైన భవనాలు, అపార్ట్‌మెంట్లు, వాణిజ్య సముదాయాలు పెరుగుతున్నప్పటికీ లిఫ్ట్ భద్రతపై సమగ్ర చట్టం అమలులో లేకపోవడం ప్రశ్నార్థకంగా మారింది. ఇటీవల మీర్‌పేట్, ఖైరతాబాద్, గచ్చిబౌలి ప్రాంతాల్లో జరిగిన ఘటనలు లిఫ్ట్ వ్యవస్థల నిర్వహణలో ఉన్న లోపాలను బహిర్గతం చేశాయి. ఒకవైపు సాంకేతిక సౌకర్యాలు విస్తరిస్తుండగా, మరోవైపు భద్రతా ప్రమాణాలు నిర్లక్ష్యానికి గురవుతున్నాయనే విమర్శలు వినిపిస్తున్నాయి.

శనివారం మీర్‌పేట్‌లో లిఫ్ట్ తీగలు తెగిపడటంతో ఎనిమిది మంది గాయపడిన ఘటన నగరవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశమైంది. అంతకుముందు ఖైరతాబాద్‌లో లిఫ్ట్ రాకముందే తలుపు తెరుచుకోవడంతో ఓ మహిళ ప్రాణాలు కోల్పోయింది. గచ్చిబౌలిలోని గౌలిదొడ్డ ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక వసతి గృహంలో గ్రిల్ తరహా లిఫ్ట్‌లో చిక్కుకుని ఐదేళ్ల చిన్నారి మృతి చెందడం మరింత విషాదాన్ని మిగిల్చింది. ఈ ఘటనలు కేవలం యాదృచ్ఛిక ప్రమాదాలు కాదని, లిఫ్ట్ భద్రతా వ్యవస్థలో ఉన్న లోపాలకు నిదర్శనమని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.

దేశంలోని అనేక రాష్ట్రాలు ఇప్పటికే లిఫ్ట్‌లు, ఎస్కలేటర్ల భద్రత కోసం ప్రత్యేక చట్టాలను అమలు చేస్తున్నాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, తమిళనాడు, కర్ణాటక వంటి రాష్ట్రాల్లో లిఫ్ట్‌ల ఏర్పాటు, నిర్వహణ, తనిఖీలు, సాంకేతిక ప్రమాణాలపై స్పష్టమైన నిబంధనలు ఉన్నాయి. అయితే తెలంగాణలో మాత్రం ఇప్పటికీ పూర్తి స్థాయి చట్టం అమలులోకి రాలేదు. 2015లో లిఫ్ట్‌లు, ఎస్కలేటర్ల నియంత్రణకు సంబంధించిన ముసాయిదా సిద్ధమైనప్పటికీ అది ఇంకా చట్టరూపం దాల్చలేదు. గత ఏడాది కొన్ని సవరణలు చేసినప్పటికీ అమలులోకి తీసుకురావడంలో ఆలస్యం కొనసాగుతోంది.

ప్రస్తుతం గ్రేటర్ హైదరాబాద్ పరిధిలో భవన నిర్మాణ అనుమతుల సమయంలో లిఫ్ట్ ఏర్పాటు అంశాన్ని పరిశీలిస్తున్నప్పటికీ, తర్వాత దాని నాణ్యత, నిర్వహణ, భద్రతా తనిఖీలను పర్యవేక్షించే ప్రత్యేక వ్యవస్థ లేదు. దీంతో అనేక భవనాల్లో నాణ్యత లేని లిఫ్ట్‌లు అమర్చబడుతున్నాయనే ఆరోపణలు ఉన్నాయి. తక్కువ ఖర్చుతో ఏర్పాటు చేసిన మాన్యువల్ లిఫ్ట్‌లు, సకాలంలో నిర్వహణ లేకపోవడం, సాంకేతిక లోపాలను పట్టించుకోకపోవడం ప్రమాదాలకు ప్రధాన కారణాలుగా మారుతున్నాయి.

నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం లిఫ్ట్ ప్రమాదాలకు అనేక కారణాలు ఉన్నాయి. కేబుల్ వైర్లు, చైన్లు, పుల్లీలు వంటి కీలక భాగాలను క్రమం తప్పకుండా తనిఖీ చేయకపోవడం వల్ల యాంత్రిక లోపాలు ఏర్పడుతున్నాయి. లిఫ్ట్ డోర్ సెన్సర్లు పనిచేయకపోవడం లేదా ఫ్లోర్ లెవెలింగ్ వ్యవస్థలో లోపాలు ఉండటం వల్ల లిఫ్ట్ రాకముందే తలుపులు తెరుచుకునే ప్రమాదం ఉంది. కొన్ని చోట్ల నిర్వహణ ఒప్పందాలు లేకుండా సంవత్సరాల తరబడి లిఫ్ట్‌లను వినియోగిస్తున్నట్లు కూడా గుర్తించారు. విద్యుత్ అంతరాయం సమయంలో అత్యవసర భద్రతా వ్యవస్థలు పనిచేయకపోవడం వల్ల ప్రయాణికులు లిఫ్ట్‌లో చిక్కుకుపోతున్నారు.

భవన యాజమాన్యాలు, అపార్ట్‌మెంట్ అసోసియేషన్లు కూడా లిఫ్ట్ భద్రత విషయంలో ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. గుర్తింపు పొందిన సంస్థల ద్వారా నిరంతర తనిఖీలు చేయించడం, నెలవారీ సాంకేతిక పరిశీలనలు నిర్వహించడం, పాత భాగాలను సకాలంలో మార్చడం వంటి చర్యలు తీసుకోవాలి. విద్యుత్ సరఫరా నిలిచిపోయిన సమయంలో లిఫ్ట్ సమీప అంతస్తులో ఆగి తలుపులు తెరుచుకునే ఆటోమేటిక్ రెస్క్యూ వ్యవస్థను తప్పనిసరిగా ఏర్పాటు చేయాలి. అలాగే పాత గ్రిల్ తరహా లిఫ్ట్‌ల స్థానంలో ఆధునిక భద్రతా ప్రమాణాలతో కూడిన ఆటోమేటిక్ స్లైడింగ్ డోర్లను అమర్చడం అవసరం.

లిఫ్ట్‌లలో అలారం బటన్, అత్యవసర సంప్రదింపు నంబర్లు, ఇంటర్‌కామ్ వ్యవస్థలు నిరంతరం పనిచేసేలా చూడాలి. లిఫ్ట్‌లో గరిష్ఠంగా ఎంతమంది ప్రయాణించవచ్చో, ఎంత బరువును మోయగలదో స్పష్టంగా సూచించే బోర్డులు ఏర్పాటు చేయాలి. వినియోగదారులు కూడా సామర్థ్యానికి మించి లిఫ్ట్‌ను ఉపయోగించకుండా జాగ్రత్తలు పాటించాలి. చిన్నపిల్లలు ఒంటరిగా లిఫ్ట్ వినియోగించకుండా పర్యవేక్షణ అవసరం.

లిఫ్ట్ భద్రత అంశంపై న్యాయస్థానాలు కూడా ఆందోళన వ్యక్తం చేశాయి. భద్రతా చట్టం అమలులో ఆలస్యం ఎందుకు జరుగుతోందని హైకోర్టు ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించింది. మధ్యంతర మార్గదర్శకాలను అయినా అమలు చేయాలని సూచించినప్పటికీ ఇప్పటివరకు స్పష్టమైన చర్యలు కనిపించలేదు. చట్టం అమల్లోకి వస్తే ప్రతి లిఫ్ట్‌కు నమోదు, సర్టిఫికేషన్, నిర్దిష్ట వ్యవధిలో తనిఖీలు, భద్రతా ప్రమాణాల అమలు తప్పనిసరి అవుతాయి. ప్రమాదాలకు బాధ్యులపై చర్యలు తీసుకునే అవకాశమూ ఉంటుంది.

హైదరాబాద్ వంటి మహానగరంలో లక్షలాది మంది ప్రతిరోజూ లిఫ్ట్‌లను వినియోగిస్తున్నారు. ఎత్తైన భవనాల సంఖ్య పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో లిఫ్ట్ భద్రత ఇక విలాసం కాదు, అత్యవసర అవసరం. వరుస ప్రమాదాలు జరిగిన తర్వాత స్పందించడం కంటే ముందస్తు చర్యలు తీసుకోవడం ఎంతో ముఖ్యం. సమగ్ర చట్టం, కఠిన పర్యవేక్షణ, నాణ్యమైన నిర్వహణ, ప్రజల్లో అవగాహన కలగడం ద్వారా మాత్రమే భవిష్యత్తులో ఇలాంటి ప్రమాదాలను తగ్గించే అవకాశం ఉంది. ప్రస్తుతం నగరవాసుల ప్రధాన డిమాండ్ కూడా ఇదే. భద్రతకు ప్రాధాన్యం ఇస్తూ ప్రభుత్వం లిఫ్ట్ భద్రతా చట్టాన్ని త్వరితగతిన అమలు చేయాలని పలువురు కోరుతున్నారు.