అణు ఉష్ణంతో గ్రీన్ హైడ్రోజన్.. భారత్‌ చారిత్రక విజయం

స్వచ్ఛమైన ఇంధన ఉత్పత్తి, అణు సాంకేతికత రంగాల్లో భారత్ మరో చారిత్రక ఘట్టాన్ని ఆవిష్కరించింది. ప్రపంచ ఇంధన రంగ భవిష్యత్తును ప్రభావితం చేసే అరుదైన సాంకేతిక విజయాన్ని సాధిస్తూ, అణు ఉష్ణాన్ని ఉపయోగించి గ్రీన్ హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి చేసే ప్రపంచంలోని తొలి కేంద్రాన్ని విజయవంతంగా ప్రారంభించింది. తమిళనాడులోని కల్పకంలో ఉన్న ఇందిరా గాంధీ అణు పరిశోధనా కేంద్రంలో ఈ అత్యాధునిక ప్రాజెక్టు అందుబాటులోకి రావడం భారత అణుశక్తి రంగానికి అంతర్జాతీయ గుర్తింపును తీసుకొచ్చింది. దేశ ఇంధన భద్రత, పర్యావరణ పరిరక్షణ, కార్బన్ ఉద్గారాల తగ్గింపు లక్ష్యాల సాధనలో ఈ ప్రాజెక్టు కీలక మైలురాయిగా నిలవనుంది.

కల్పకంలోని ఫాస్ట్ బ్రీడర్ టెస్ట్ రియాక్టర్ నుంచి వెలువడే అధిక అణు ఉష్ణాన్ని వినియోగిస్తూ ‘కాపర్-క్లోరిన్ థర్మోకెమికల్ సైకిల్’ సాంకేతికత ద్వారా హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి చేసే ఈ కేంద్రాన్ని భారత అణుశక్తి శాఖ అభివృద్ధి చేసింది. అణు ఉష్ణాన్ని నేరుగా హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తితో అనుసంధానించడం ప్రపంచ అణు పరిశోధన రంగంలో ఒక విప్లవాత్మక ముందడుగుగా భావిస్తున్నారు. ఈ ప్రాజెక్టును అణుశక్తి కమిషన్ చైర్మన్ అజిత్ కుమార్ మొహంతీ, కేంద్ర డైరెక్టర్ శ్రీకుమార్ జి. పిళ్లై ప్రారంభించి దేశానికి అంకితం చేశారు. భారత అణు పరిశోధన చరిత్రలో ఇది అత్యంత ప్రాధాన్యమైన ఆవిష్కరణలలో ఒకటిగా నిపుణులు అభివర్ణిస్తున్నారు.

ఈ ప్రాజెక్టు ప్రత్యేకత పూర్తిగా స్వదేశీ సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో రూపుదిద్దుకోవడంలో ఉంది. ముంబయిలోని బాబా అణు పరిశోధనా కేంద్రానికి చెందిన శాస్త్రవేత్తలు కాపర్-క్లోరిన్ థర్మోకెమికల్ విధానాన్ని ప్రయోగశాల స్థాయి నుంచి పరిశ్రమ స్థాయి ప్లాంట్‌గా అభివృద్ధి చేశారు. సాధారణంగా అణు రియాక్టర్లు విద్యుత్ ఉత్పత్తికి మాత్రమే ఉపయోగపడతాయి. అయితే ఈ ప్రాజెక్టులో రియాక్టర్ నుంచి వెలువడే ఉష్ణశక్తిని వినియోగించి నేరుగా హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి చేయడం ద్వారా ఇంధన రంగంలో కొత్త అధ్యాయానికి శ్రీకారం చుట్టారు. ఈ విధానం భవిష్యత్తులో భారీ స్థాయిలో స్వచ్ఛమైన ఇంధన ఉత్పత్తికి మార్గం సుగమం చేస్తుందని శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా గ్రీన్ హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తికి అనేక సాంకేతిక పద్ధతులు అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ, కాపర్-క్లోరిన్ థర్మోకెమికల్ సైకిల్ అత్యంత సమర్థవంతమైన, ఆర్థికంగా ప్రయోజనకరమైన విధానంగా గుర్తింపు పొందుతోంది. ఇతర సాంకేతిక పద్ధతులతో పోలిస్తే ఇది తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద పనిచేయగలగడం దీని ప్రధాన ప్రత్యేకత. తక్కువ శక్తి వినియోగంతో ఎక్కువ పరిమాణంలో హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి చేయగల సామర్థ్యం దీనికి ఉంది. దీనివల్ల నిర్వహణ వ్యయాలు తగ్గడమే కాకుండా ఉత్పత్తి సామర్థ్యం కూడా పెరుగుతుంది. ముఖ్యంగా బొగ్గు, చమురు, సహజవాయువు వంటి శిలాజ ఇంధనాల అవసరం లేకుండా పూర్తిగా కార్బన్ రహిత ఇంధనాన్ని ఉత్పత్తి చేయడం ఈ సాంకేతికత ప్రత్యేకతగా నిలుస్తోంది.

ఈ ప్రాజెక్టు వెనుక బార్క్‌, కల్పకం పరిశోధనా కేంద్రాలకు చెందిన శాస్త్రవేత్తలు, ఇంజనీర్లు, సాంకేతిక నిపుణుల అనేక సంవత్సరాల కృషి ఉంది. సుదీర్ఘ పరిశోధనలు, క్లిష్టమైన రూపకల్పన, ఆధునిక పరికరాల అభివృద్ధి, భద్రతా ప్రమాణాల పరిశీలన, అనేక దశల పరీక్షల అనంతరం ఈ ప్లాంట్ విజయవంతంగా అమలులోకి వచ్చింది. పూర్తిగా భారతీయ పరిజ్ఞానంతో నిర్మించడం దేశ శాస్త్రసాంకేతిక సామర్థ్యానికి నిదర్శనంగా నిలిచింది. విదేశీ సాంకేతికతపై ఆధారపడకుండా ప్రపంచస్థాయి పరిష్కారాన్ని అందించగలమని భారత్ మరోసారి నిరూపించింది.

ఈ కేంద్రం ప్రస్తుతం సాంకేతిక ప్రదర్శన లక్ష్యంతో ప్రారంభమైనప్పటికీ, భవిష్యత్తులో వాణిజ్యపరంగా భారీ స్థాయిలో అణు ఆధారిత హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి కేంద్రాల ఏర్పాటుకు ఇది పునాది వేయనుంది. ఈ ప్లాంట్ ద్వారా లభించే అనుభవం ఆధారంగా మరింత పెద్ద సామర్థ్యం గల కేంద్రాలను దేశవ్యాప్తంగా అభివృద్ధి చేసే అవకాశాలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా రవాణా, ఉక్కు, ఎరువులు, భారీ పరిశ్రమలు వంటి రంగాల్లో హైడ్రోజన్ ఇంధన వినియోగాన్ని విస్తరించడానికి ఇది ఉపయోగపడనుంది.

అణుశక్తి కమిషన్ చైర్మన్ అజిత్ కుమార్ మొహంతీ మాట్లాడుతూ అణుశక్తిని స్వచ్ఛమైన ఇంధన సాంకేతికతలతో అనుసంధానించడం భారత ఇంధన భవిష్యత్తుకు వ్యూహాత్మకంగా అత్యంత కీలకమని పేర్కొన్నారు. దేశ ఇంధన భద్రతను బలోపేతం చేయడంతో పాటు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో నిర్దేశించుకున్న కార్బన్ ఉద్గారాల తగ్గింపు లక్ష్యాల సాధనకు ఈ ప్రాజెక్టు కీలకంగా మారుతుందని అభిప్రాయపడ్డారు. ఈ విజయాన్ని సాధించిన శాస్త్రవేత్తలు, ఇంజనీర్ల బృందానికి ఆయన ప్రత్యేక అభినందనలు తెలిపారు.

‘ఆత్మనిర్భర్ భారత్’ మరియు ‘వికసిత్ భారత్’ లక్ష్యాల సాధనలో ఈ ప్రాజెక్టు ఒక కీలక అడుగుగా నిలుస్తోంది. స్వదేశీ సాంకేతికతతో ప్రపంచంలోనే తొలి అణు ఉష్ణ ఆధారిత గ్రీన్ హైడ్రోజన్ కేంద్రాన్ని ప్రారంభించడం ద్వారా భారత్ అంతర్జాతీయ ఇంధన రంగంలో తన ప్రత్యేక స్థానాన్ని మరింత బలపరుచుకుంది. భవిష్యత్తులో పర్యావరణహిత, సురక్షిత, స్థిరమైన ఇంధన వ్యవస్థ నిర్మాణంలో ఈ సాంకేతికత కీలక పాత్ర పోషించనుందని నిపుణులు విశ్వసిస్తున్నారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా గ్రీన్ హైడ్రోజన్ రంగంలో భారత్ నాయకత్వ స్థానాన్ని సంపాదించేందుకు ఈ విజయం బలమైన పునాదిగా నిలవనుంది.