దేశంలో తొలి భిక్షాటన రహిత నగరంగా నిలిచిన ఇందౌర్

దేశంలోని చాలా నగరాల్లో ట్రాఫిక్ సిగ్నళ్లు, రైల్వే స్టేషన్లు, బస్టాండ్లు, దేవాలయాల పరిసరాల్లో భిక్షాటన సాధారణంగా కనిపించే దృశ్యమే. అయితే మధ్యప్రదేశ్‌లోని Indore నగరం ఈ పరిస్థితికి పూర్తిగా భిన్నమైన ఉదాహరణగా నిలిచింది. యాచకులను కేవలం రోడ్ల నుంచి తొలగించడం కాకుండా, వారికి గౌరవప్రదమైన జీవితం అందించాలనే లక్ష్యంతో చేపట్టిన ప్రత్యేక కార్యక్రమాల ద్వారా దేశంలోనే తొలి "భిక్షాటన రహిత నగరం"గా గుర్తింపు పొందింది.

ఇందౌర్ ఇప్పటికే పరిశుభ్ర నగరంగా దేశవ్యాప్తంగా అనేకసార్లు గుర్తింపు పొందింది. ఇప్పుడు భిక్షాటన నిర్మూలనలో కూడా ఆదర్శంగా నిలవడం విశేషం. నగరంలో ఏడాదికిపైగా కాలంగా భిక్షాటనపై పూర్తిస్థాయి నిషేధం అమలులో ఉంది. దీనికి సంబంధించి ప్రత్యేక కార్యాచరణ రూపొందించిన అధికారులు యాచకులను శిక్షించే దానికంటే వారికి ప్రత్యామ్నాయ జీవనోపాధి కల్పించడంపైనే ఎక్కువ దృష్టి పెట్టారు.

భారతీయ పౌర భద్రతా చట్టంలోని నిబంధనల ప్రకారం రోడ్లు, కూడళ్లు, ప్రజా ప్రదేశాల్లో భిక్షాటనను నిషేధించారు. అయినప్పటికీ ఎక్కడైనా యాచకులు కనిపిస్తే వారిని వెంటనే అదుపులోకి తీసుకోవడం కాదు. ముందుగా ప్రత్యేక బృందాలు అక్కడికి చేరుకుని వారి పరిస్థితిని పరిశీలిస్తాయి. అనంతరం వారిని పునరావాస కేంద్రాలకు తరలించి అవసరమైన సహాయాన్ని అందిస్తాయి.

ఈ కార్యక్రమాన్ని విజయవంతంగా అమలు చేయడంలో మహిళా, శిశు అభివృద్ధి శాఖ కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. నగరంలో ప్రత్యేక పర్యవేక్షణ బృందాలు ఏర్పాటు చేసి నిరంతరం నిఘా నిర్వహిస్తున్నారు. ఎక్కడైనా భిక్షాటన జరుగుతున్నట్లు సమాచారం అందితే వెంటనే స్పందించే విధంగా వ్యవస్థను రూపొందించారు. ఈ చర్యల వల్ల నగరంలోని ప్రధాన కూడళ్లు, రహదారులు, మార్కెట్ ప్రాంతాల్లో భిక్షాటన దాదాపు పూర్తిగా తగ్గిపోయింది.

ప్రజల సహకారం కూడా ఈ కార్యక్రమం విజయానికి ప్రధాన కారణంగా నిలిచింది. నగరంలో యాచకులు కనిపిస్తే సమాచారం అందించేందుకు ప్రత్యేక మొబైల్ నంబర్‌ను అందుబాటులో ఉంచారు. ఫోన్ లేదా ఫోటో ద్వారా సమాచారం అందిన వెంటనే అధికారులు చర్యలు తీసుకుంటున్నారు. ఈ ప్రక్రియను మరింత ప్రోత్సహించేందుకు సమాచారం ఇచ్చిన వారికి నగదు ప్రోత్సాహకాన్ని కూడా ప్రకటించారు. దీంతో ప్రజలు కూడా సామాజిక బాధ్యతగా భావించి ఈ కార్యక్రమంలో భాగస్వాములవుతున్నారు.

గత రెండేళ్లలో చేపట్టిన చర్యల ఫలితంగా 5,500 మందికిపైగా యాచకులకు పునరావాసం కల్పించడం విశేషం. వీరిలో పెద్దలు మాత్రమే కాదు, మహిళలు, పిల్లలు, వృద్ధులు కూడా ఉన్నారు. భిక్షాటన వెనుక ఉన్న అసలు కారణాలను గుర్తించి వారికి తగిన సహాయం అందించడం ద్వారా శాశ్వత పరిష్కారం చూపే ప్రయత్నం జరిగింది.

భిక్షాటన సమస్య వెనుక కేవలం పేదరికమే కారణం కాదని అధికారులు చెబుతున్నారు. కొన్ని సందర్భాల్లో బాల కార్మిక వ్యవస్థ, మానవ అక్రమ రవాణా, యాచక ముఠాల ప్రభావం కూడా ఉంటుందని గుర్తించారు. ముఖ్యంగా చిన్న పిల్లలను భిక్షాటనలోకి నెట్టే ముఠాలను గుర్తించి వాటిపై కఠిన చర్యలు తీసుకోవడం ద్వారా పరిస్థితిలో గణనీయమైన మార్పు తీసుకువచ్చారు.

యాచకులను పునరావాస కేంద్రాలకు తరలించిన తర్వాత వారికి కేవలం ఆశ్రయం మాత్రమే కల్పించడం లేదు. జీవనోపాధి కోసం అవసరమైన నైపుణ్య శిక్షణను కూడా అందిస్తున్నారు. చేతిపనులు, కళాకృతుల తయారీ, స్వయం ఉపాధికి ఉపయోగపడే అనేక వృత్తి నైపుణ్యాలను నేర్పిస్తున్నారు. దీంతో వారు తిరిగి భిక్షాటన వైపు వెళ్లకుండా స్వతంత్రంగా జీవించగలుగుతున్నారు.

ప్రస్తుతం పునరావాస కేంద్రాల్లో ఉన్న అనేక మంది ఆవు పేడతో విగ్రహాలు తయారు చేయడం, అలంకరణ వస్తువులు రూపొందించడం, హస్తకళల తయారీ వంటి పనుల్లో శిక్షణ పొందుతున్నారు. వారు తయారు చేసిన ఉత్పత్తులను విక్రయించేందుకు కూడా అధికారులు సహకరిస్తున్నారు. ఆ విక్రయాల ద్వారా వచ్చే ఆదాయాన్ని నేరుగా వారికి అందిస్తున్నారు. దీంతో వారు స్వయం సమృద్ధి సాధించే దిశగా అడుగులు వేస్తున్నారు.

పునరావాస కేంద్రాల్లో నివాసం, భోజనం, వైద్యసేవలు, మానసిక ఆరోగ్య సహాయం వంటి అన్ని సౌకర్యాలను ఉచితంగా అందిస్తున్నారు. చాలామంది యాచకులు దీర్ఘకాలిక ఆరోగ్య సమస్యలు, మానసిక ఒత్తిడులు ఎదుర్కొంటుండటంతో వారికి ప్రత్యేక వైద్య సేవలు కూడా అందిస్తున్నారు.

ఈ కార్యక్రమంలో పిల్లల పునరావాసానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. భిక్షాటనలో కనిపించే పిల్లలను గుర్తించి వారి గుర్తింపు పత్రాలు సిద్ధం చేసి ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో చేర్పిస్తున్నారు. దీంతో వారు చదువుతో పాటు సాధారణ బాల్యాన్ని అనుభవించే అవకాశం పొందుతున్నారు. ప్రస్తుతం అనేక మంది పిల్లలు విద్యను కొనసాగిస్తూ సమాజంలో ప్రధాన స్రవంతిలో కలిసిపోయారు.

ఇందౌర్ మోడల్ దేశవ్యాప్తంగా ప్రశంసలు అందుకుంటోంది. యాచకులను బలవంతంగా తొలగించడం కాకుండా వారి జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరచడం ద్వారా సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం చూపించవచ్చని ఈ కార్యక్రమం నిరూపించింది. సామాజిక సంక్షేమం, పునరావాసం, ఉపాధి కల్పన, విద్య, ఆరోగ్య సేవలను సమన్వయం చేస్తూ చేపట్టిన ఈ కార్యక్రమం ఇతర నగరాలకు మార్గదర్శకంగా మారింది.

ప్రస్తుతం ఇందౌర్ వీధుల్లో భిక్షాటన దాదాపు కనిపించని స్థాయికి చేరుకోవడం ఈ కార్యక్రమం విజయాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తోంది. పరిశుభ్ర నగరంగా పేరు తెచ్చుకున్న ఇందౌర్ ఇప్పుడు మానవతా దృక్పథంతో యాచకుల పునరావాసంలో కూడా దేశానికి ఆదర్శంగా నిలిచింది.

మొత్తంగా చూస్తే, భిక్షాటనను కేవలం చట్టపరమైన సమస్యగా కాకుండా సామాజిక సమస్యగా గుర్తించి, యాచకులకు కొత్త జీవితం అందించాలనే లక్ష్యంతో ఇందౌర్ చేపట్టిన చర్యలు విశేష ఫలితాలను ఇచ్చాయి. భిక్షాటన నిర్మూలనతో పాటు వేలాది మంది జీవితాల్లో వెలుగు నింపిన ఈ నమూనా దేశంలోని ఇతర నగరాలకు కూడా ప్రేరణగా నిలుస్తోంది.