ఇస్రో భవిష్యత్తుపై జైరాం రమేశ్ ఆందోళన.. కేంద్రంపై విమర్శలు

భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ భవిష్యత్తు పాత్రపై కాంగ్రెస్‌ ప్రధాన కార్యదర్శి, కమ్యూనికేషన్ల ఇన్‌చార్జ్‌ జైరాం రమేశ్‌ ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. భారతదేశ అంతరిక్ష రంగంలో అత్యంత కీలకమైన సంస్థగా ఇస్రోను బలహీనపరిచే విధంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం వ్యవహరించకూడదని ఆయన హెచ్చరించారు. ఇస్రో భవిష్యత్తు పాత్రకు సంబంధించి ఇటీవల వెలువడుతున్న నివేదికలు పలు సముచితమైన ఆందోళనలకు కారణమవుతున్నాయని ఆయన పేర్కొన్నారు. సామాజిక మాధ్యమ వేదిక ఎక్స్‌లో చేసిన ఒక పోస్టులో జైరాం రమేశ్‌ ఈ అంశాలను ప్రస్తావించారు. గత ఆరు దశాబ్దాలుగా భారత శాస్త్రీయ, సాంకేతిక సామర్థ్యాలను ఎంతో కష్టపడి అభివృద్ధి చేసిన సంస్థగా ఇస్రోకు ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన గుర్తుచేశారు. అదే సమయంలో నరేంద్ర మోదీ ప్రభుత్వం అంతరిక్ష రంగంలో ప్రైవేటీకరణను దూకుడుగా ముందుకు తీసుకెళ్తోందని ఆరోపిస్తూ, దాని ప్రభావం దేశ ప్రధాన అంతరిక్ష సంస్థపై పడే ప్రమాదం ఉందని ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.

భారత అంతరిక్ష రంగంలో ఇస్రోకు ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది. ఉపగ్రహాల తయారీ, ప్రయోగ వాహనాల అభివృద్ధి, అంతరిక్ష పరిశోధనలు, భూమి పరిశీలన, సమాచార వ్యవస్థలు, వాతావరణ సంబంధిత సేవలు, నావిగేషన్‌ వంటి అనేక రంగాల్లో సంస్థ కీలక పాత్ర పోషించింది. భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభ దశ నుంచి క్రమంగా అభివృద్ధి చేసి అంతర్జాతీయ స్థాయికి తీసుకెళ్లడంలో ఇస్రో శాస్త్రవేత్తలు, ఇంజినీర్లు, సాంకేతిక నిపుణుల కృషి కీలకంగా ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో సంస్థ భవిష్యత్తు పాత్రలో మార్పులు వస్తున్నాయనే వార్తలు సహజంగానే రాజకీయ, శాస్త్రీయ వర్గాల్లో చర్చకు దారితీస్తున్నాయి.

జైరాం రమేశ్‌ తన వ్యాఖ్యల్లో ఇస్రో సామర్థ్యాలను నిర్మించడానికి దశాబ్దాల పాటు సాగిన కృషిని ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు. భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమానికి పునాది వేసిన శాస్త్రవేత్తల సేవలను ఆయన గుర్తుచేసుకున్నారు. ముఖ్యంగా భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమానికి మార్గదర్శకులుగా నిలిచిన విక్రమ్‌ సారాభాయ్‌ వంటి ప్రముఖుల కృషి దేశ అంతరిక్ష ప్రయాణంలో కీలక మలుపుగా నిలిచిందని ఆయన సూచించారు. ఇస్రో ఒక సాధారణ ప్రభుత్వ సంస్థ మాత్రమే కాదని, దేశ శాస్త్రీయ, సాంకేతిక సామర్థ్యాలకు ప్రతీకగా ఎదిగిన సంస్థ అని ఆయన వ్యాఖ్యల ద్వారా స్పష్టమవుతోంది.

ఇస్రో భవిష్యత్తు పాత్రపై వచ్చిన నివేదికలు ఎందుకు ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయనే అంశంపై కూడా జైరాం రమేశ్‌ దృష్టి సారించారు. అంతరిక్ష రంగంలో ప్రైవేటు సంస్థలకు మరిన్ని అవకాశాలు కల్పించడం, ప్రభుత్వ సంస్థ పాత్రను పునర్నిర్వచించడం వంటి చర్యలు ఇస్రోపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతాయనే ప్రశ్నను ఆయన లేవనెత్తారు. ప్రైవేటు రంగం భాగస్వామ్యం పెరగడం వల్ల అంతరిక్ష రంగంలో పెట్టుబడులు, సాంకేతిక అభివృద్ధి, కొత్త వ్యాపార అవకాశాలు పెరగవచ్చని ఒక వాదన ఉన్నప్పటికీ, ప్రభుత్వ రంగంలో దశాబ్దాలుగా అభివృద్ధి చెందిన పరిశోధనా సామర్థ్యాలను కాపాడుకోవాల్సిన అవసరం కూడా ఉందని ఆయన అభిప్రాయపడుతున్నట్లు తెలుస్తోంది.

కేంద్ర ప్రభుత్వం అంతరిక్ష రంగంలో ప్రైవేటు సంస్థల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచే విధానాలను అమలు చేస్తోంది. ఉపగ్రహాల తయారీ, ప్రయోగ సేవలు, అంతరిక్ష ఆధారిత సేవలు, పరిశోధన, సాంకేతిక అభివృద్ధి వంటి రంగాల్లో ప్రైవేటు సంస్థలకు అవకాశాలు కల్పించాలనే లక్ష్యంతో విధానపరమైన మార్పులు చేపట్టిన విషయం తెలిసిందే. అయితే ఈ విధానాల వల్ల ఇస్రో పాత్ర ఎలా మారుతుంది, సంస్థ ప్రధానంగా పరిశోధన మరియు సాంకేతిక అభివృద్ధిపై దృష్టి పెడుతుందా, లేక అంతరిక్ష రంగంలో ప్రభుత్వ సంస్థగా దాని ప్రస్తుత బాధ్యతలు తగ్గుతాయా అనే ప్రశ్నలు రాజకీయ చర్చకు దారితీస్తున్నాయి.

జైరాం రమేశ్‌ ప్రధానంగా ఈ మార్పుల వల్ల ఇస్రో బలహీనపడే అవకాశం ఉందనే అంశాన్ని ప్రస్తావించారు. భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమానికి సంబంధించిన కీలక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, పరిశోధనా సామర్థ్యం, దీర్ఘకాలిక ప్రాజెక్టులపై ప్రభుత్వ సంస్థకు ఉన్న నియంత్రణ తగ్గకూడదని ఆయన భావిస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది. అంతరిక్ష రంగంలో ప్రైవేటు సంస్థలకు అవకాశాలు కల్పించడం ఒక అంశమైతే, దేశ ప్రయోజనాలకు అవసరమైన కీలక పరిశోధనా సామర్థ్యాన్ని ప్రభుత్వ సంస్థలో బలంగా కొనసాగించడం మరో ముఖ్యమైన అంశమని ఆయన వ్యాఖ్యలు సూచిస్తున్నాయి.

భారతదేశం గత ఆరు దశాబ్దాల్లో అంతరిక్ష రంగంలో అనేక కీలక విజయాలను సాధించింది. ప్రారంభ దశలో పరిమిత వనరులతో ప్రారంభమైన అంతరిక్ష కార్యక్రమం తరువాత ఉపగ్రహ ప్రయోగాలు, చంద్ర పరిశోధనలు, మార్స్‌ పరిశోధన, సూర్య పరిశోధన, నావిగేషన్‌, ప్రయోగ వాహనాల అభివృద్ధి వంటి విభిన్న రంగాల్లో ముందుకు సాగింది. తక్కువ వ్యయంతో సంక్లిష్ట అంతరిక్ష ప్రయోగాలను నిర్వహించగల సామర్థ్యాన్ని కూడా భార

ఇస్రో భవిష్యత్తు పాత్రపై చర్చ జరుగుతున్న సమయంలో సంస్థలో పరిశోధన, అభివృద్ధి కార్యకలాపాలు ఎలా కొనసాగాలి అనే అంశం కూడా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంటుంది. అంతరిక్ష పరిశోధనలు సాధారణంగా దీర్ఘకాలిక పెట్టుబడులు, నిరంతర పరిశోధన, అధిక నైపుణ్యం, విస్తృతమైన సాంకేతిక మౌలిక వసతులు అవసరమయ్యే రంగం. తక్షణ వాణిజ్య ప్రయోజనాల కంటే దేశ దీర్ఘకాలిక శాస్త్రీయ ప్రయోజనాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాల్సిన ప్రాజెక్టులు కూడా ఉంటాయి. అలాంటి కార్యక్రమాలను కొనసాగించడంలో ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలోని సంస్థల పాత్ర కీలకంగా ఉండవచ్చని జైరాం రమేశ్‌ ఆందోళనలో ప్రధాన అంశంగా కనిపిస్తోంది.

మరోవైపు అంతరిక్ష రంగంలో ప్రైవేటు పెట్టుబడులు పెరగడం వల్ల భారత అంతరిక్ష ఆర్థిక వ్యవస్థ విస్తరించే అవకాశం ఉందనే అభిప్రాయాలు కూడా ఉన్నాయి. కొత్త సంస్థలు అంతరిక్ష సాంకేతికతలో పెట్టుబడులు పెట్టడం, ఉపగ్రహాల తయారీ, ప్రయోగ సేవలు, అంతరిక్ష ఆధారిత సమాచార సేవలు, పరిశోధన వంటి రంగాల్లో కొత్త అవకాశాలు సృష్టించడం ద్వారా భారతదేశం ప్రపంచ అంతరిక్ష మార్కెట్‌లో మరింత బలమైన స్థానం సంపాదించవచ్చు. అయితే ఈ ప్రైవేటు రంగ విస్తరణ ఇస్రో పరిశోధనా సామర్థ్యాన్ని బలహీనపరచకుండా, సంస్థతో సమన్వయంగా సాగాల్సిన అవసరం ఉందనే చర్చ కూడా ఉంది.

జైరాం రమేశ్‌ వ్యాఖ్యలు ఈ విస్తృతమైన విధాన చర్చలో భాగంగా చూడవచ్చు. ఆయన కేంద్ర ప్రభుత్వ అంతరిక్ష విధానంపై రాజకీయ విమర్శలు చేశారు. మోదీ ప్రభుత్వం ప్రైవేటీకరణను దూకుడుగా ముందుకు తీసుకెళ్తోందని ఆరోపించారు. ఇస్రో పాత్రను తగ్గించే లేదా సంస్థను బలహీనపరిచే ఏ చర్య అయినా దేశ ప్రయోజనాలకు అనుకూలం కాదని ఆయన ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. అయితే ప్రభుత్వం తన విధానాలను దేశ అంతరిక్ష రంగాన్ని మరింత విస్తరించేందుకు, ప్రైవేటు రంగ భాగస్వామ్యాన్ని పెంచేందుకు తీసుకున్న చర్యలుగా వివరిస్తోంది.

త్‌ అభివృద్ధి చేసుకుంది. ఈ సాంకేతిక సామర్థ్యాల వెనుక ఇస్రోకు చెందిన అనేక దశాబ్దాల పరిశోధన, ప్రయోగాలు, సంస్థాగత అనుభవం ఉంది.