ఓటు హక్కు ప్రాథమిక హక్కుగా మారాల్సిన సమయం వచ్చిందా?

భారతదేశంలో ఓటు హక్కును ప్రాథమిక హక్కుగా గుర్తించాలనే డిమాండ్ మరోసారి రాజకీయ, న్యాయ వర్గాల్లో చర్చకు దారితీసింది. ఇటీవల ఒక కాంగ్రెస్ నాయకుడు ఓటు హక్కును రాజ్యాంగంలోని ప్రాథమిక హక్కుల జాబితాలో చేర్చాలని కోరడంతో ఈ అంశం మళ్లీ తెరపైకి వచ్చింది. ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ప్రజలకు పాలకులను ఎన్నుకునే అవకాశం కల్పించే ఓటు హక్కు అత్యంత కీలకమైనదే అయినప్పటికీ, భారత సుప్రీంకోర్టు ఇప్పటివరకు దానిని ప్రాథమిక హక్కుగా కాకుండా చట్టబద్ధమైన హక్కు (స్టాట్యూటరీ రైట్)గా మాత్రమే పరిగణిస్తూ వస్తోంది.

భారత రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చినప్పటి నుంచి ఓటు హక్కు ప్రధానంగా ప్రజాప్రతినిధుల చట్టం ఆధారంగా అమలవుతోంది. అంటే ఓటు హక్కు రాజ్యాంగం నేరుగా కల్పించిన ప్రాథమిక హక్కు కాదు; పార్లమెంట్ రూపొందించిన చట్టం ద్వారా అమలులోకి వచ్చిన హక్కు. ఈ కారణంగా సుప్రీంకోర్టు అనేక తీర్పుల్లో ఓటు హక్కు ప్రాథమిక హక్కు కాదని స్పష్టం చేసింది.

అయితే కాలక్రమేణా సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన కొన్ని కీలక తీర్పులు ఈ అంశంపై కొత్త చర్చకు దారితీశాయి. ఓటర్లకు అభ్యర్థుల నేరచరిత్ర, ఆస్తులు, విద్యార్హతల వివరాలు తెలుసుకునే హక్కు ఉందని కోర్టు గతంలో తీర్పు ఇచ్చింది. అలాగే 'నోటా' (ఎవరూ నచ్చలేదు) ఎంపికను కూడా అందుబాటులోకి తీసుకురావాలని ఆదేశించింది. ఈ తీర్పుల ద్వారా ఓటరును కేవలం ఓటు వేసే వ్యక్తిగా కాకుండా ప్రజాస్వామ్యంలో చురుకైన భాగస్వామిగా కోర్టు గుర్తించినట్లు న్యాయ నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.