ముంబై నుంచి బహిష్కరణ ఆదేశాలు రద్దు చేసిన బాంబే హైకోర్టు

 ముంబై నుంచి ఏడునెలల పాటు ముగ్గురు వ్యక్తులను బహిష్కరించాలని జారీ చేసిన ఆదేశాలను బాంబే హైకోర్టు రద్దు చేసింది. ఈ బహిష్కరణ ఉత్తర్వులు పౌరుల ప్రాథమిక హక్కులను ఉల్లంఘిస్తున్నాయని కోర్టు అభిప్రాయపడింది. ప్రభుత్వం తీసుకునే చర్యల పేరుతో పౌరుల స్వేచ్ఛను హరించలేమని స్పష్టం చేస్తూ, "పౌరులా లేక ప్రభుత్వానికి బానిసలా?" అనే ప్రశ్నను న్యాయస్థానం లేవనెత్తింది.

బాంబే హైకోర్టు ఈ తీర్పు సందర్భంగా పౌరుల స్వేచ్ఛ, వ్యక్తిగత హక్కుల పరిరక్షణపై కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది. చట్టం పేరుతో అధికారులకు అపరిమిత అధికారాలు ఉండవని, ప్రతి చర్య రాజ్యాంగ పరిరక్షణలకు అనుగుణంగా ఉండాలని పేర్కొంది. ప్రజల కదలికలపై పరిమితులు విధించే ముందు తగిన ఆధారాలు, న్యాయపరమైన ప్రమాణాలు పాటించాల్సిన అవసరం ఉందని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.

ముంబై నగర పరిధి నుంచి ముగ్గురు వ్యక్తులను ఏడునెలల పాటు బయటకు పంపించాలని అధికారులు జారీ చేసిన ఎక్స్‌టర్న్‌మెంట్ ఆదేశాలను సవాలు చేస్తూ వారు కోర్టును ఆశ్రయించారు. ఈ ఆదేశాలు 2025 డిసెంబర్ నుంచి 2026 ప్రారంభం మధ్య కాలంలో జారీ అయ్యాయి. తమపై సరైన విచారణ లేకుండా, తగిన అవకాశాలు ఇవ్వకుండా బహిష్కరణ చర్యలు తీసుకున్నారని పిటిషనర్లు కోర్టుకు తెలిపారు.

ఎక్స్‌టర్న్‌మెంట్ లేదా బహిష్కరణ చర్యలు సాధారణంగా ఒక వ్యక్తి వల్ల ప్రజా శాంతి, భద్రతకు ముప్పు ఉందని అధికారులు భావించినప్పుడు తీసుకునే చర్యలు. అయితే ఇలాంటి చర్యలు అత్యంత జాగ్రత్తగా ఉపయోగించాల్సిన అధికారాలుగా న్యాయస్థానాలు గతంలో కూడా పేర్కొన్నాయి. ఎందుకంటే ఒక వ్యక్తిని తన నివాస ప్రాంతం నుంచి దూరం చేయడం అతని వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, జీవనోపాధి, కుటుంబ సంబంధాలపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది.

ఈ కేసులో బాంబే హైకోర్టు అధికారులు జారీ చేసిన ఆదేశాలను పరిశీలించింది. ప్రజల భద్రత పేరుతో పౌరుల హక్కులను పూర్తిగా పక్కన పెట్టలేమని పేర్కొంది. ప్రభుత్వం తన అధికారాలను వినియోగించేటప్పుడు రాజ్యాంగం కల్పించిన హక్కులను గౌరవించాల్సి ఉంటుందని స్పష్టం చేసింది.

కోర్టు వ్యాఖ్యలు పౌర హక్కులపై పెద్ద చర్చకు దారితీశాయి. ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రభుత్వం ప్రజల కోసం పనిచేస్తుందని, పౌరుల స్వేచ్ఛను పరిరక్షించడం కూడా ప్రభుత్వ బాధ్యతేనని న్యాయ నిపుణులు పేర్కొంటున్నారు. భద్రతా చర్యలు అవసరమైనప్పటికీ, అవి చట్టపరమైన పరిమితుల్లోనే ఉండాలని వారు చెబుతున్నారు.

భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 19 ప్రకారం పౌరులకు దేశంలో స్వేచ్ఛగా సంచరించే హక్కు ఉంటుంది. అయితే ప్రజా ప్రయోజనం, భద్రత వంటి కారణాలతో కొన్ని పరిమితులు విధించే అవకాశం చట్టంలో ఉంది. కానీ అలాంటి పరిమితులు సమంజసమైనవిగా, అవసరమైనవిగా ఉండాలని న్యాయస్థానాలు పదేపదే స్పష్టం చేశాయి.

ముంబై వంటి పెద్ద నగరాల్లో నేర నియంత్రణ, ప్రజా భద్రత కోసం పోలీసులు, పరిపాలనా అధికారులు వివిధ చర్యలు తీసుకుంటుంటారు. అయితే ఆ చర్యలు వ్యక్తిగత హక్కులను ప్రభావితం చేసే స్థాయికి వెళ్లినప్పుడు న్యాయపరమైన సమీక్ష అవసరం అవుతుంది. ఈ కేసులో కూడా అదే అంశం ప్రధానంగా మారింది.