పిల్లల సామాజిక మాధ్యమాలపై కట్టడి..

న్యూఢిల్లీ: పిల్లల ఆన్‌లైన్‌ భద్రతకు సంబంధించి లోక్‌సభలో కీలక ప్రతిపాదనలు ముందుకు వచ్చాయి. భారతీయ జనతా పార్టీకి చెందిన ఎంపీ బైజయంత్ పాండా పిల్లలను సామాజిక మాధ్యమాలు, ఆన్‌లైన్‌ ఆటల వేదికలలో ఎదురయ్యే ప్రమాదాల నుంచి రక్షించేందుకు ప్రత్యేక చట్టాన్ని ప్రతిపాదించారు. పదమూడేళ్లలోపు పిల్లలు సామాజిక మాధ్యమాలు, ఆన్‌లైన్‌ ఆటల వేదికలలో ఖాతాలు తెరవాలంటే తల్లిదండ్రుల అనుమతిని తప్పనిసరిగా ధ్రువీకరించే విధానం ఉండాలని ప్రతిపాదిత చట్టంలో పేర్కొన్నారు. పిల్లల వయసును నిర్ధారించేందుకు డిజిటల్‌ వేదికలు తప్పనిసరిగా వయసు ధ్రువీకరణ వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేయాలని కూడా ప్రతిపాదించారు.

ఒడిశాలోని కేంద్రపాడ నియోజకవర్గానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న బైజయంత్ పాండా రెండు ప్రైవేటు సభ్యుల బిల్లులను లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టేందుకు ప్రతిపాదించారు. వీటిలో ఒకటి పిల్లల ఆన్‌లైన్‌ భద్రతకు సంబంధించినది కాగా, మరొకటి కృత్రిమ మేధస్సు ఆధారంగా వ్యక్తుల రూపం, స్వరం, చిత్రం లేదా ఇతర గుర్తింపు లక్షణాలను అనుమతి లేకుండా దుర్వినియోగం చేయకుండా రక్షించేందుకు ఉద్దేశించినది. ఈ రెండు బిల్లులను శుక్రవారం లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టాల్సి ఉన్నప్పటికీ, సభ పలుమార్లు వాయిదా పడటంతో వాటిని చేపట్టడం సాధ్యం కాలేదు.

పిల్లల కోసం ప్రతిపాదించిన చట్టానికి ఆరోగ్యకరమైన డిజిటల్‌ వాతావరణం కల్పించడం ప్రధాన లక్ష్యంగా ఉంది. ప్రతిపాదిత చట్టంలో పద్దెనిమిదేళ్లలోపు వారిని పిల్లలుగా పరిగణించారు. అయితే పదమూడేళ్లలోపు పిల్లలు తల్లిదండ్రుల ధ్రువీకరించిన అనుమతి లేకుండా సామాజిక మాధ్యమాలు, ఆన్‌లైన్‌ ఆటల వేదికలలో ఖాతాలు తెరవకుండా నిరోధించే విధానాన్ని ఇందులో ప్రతిపాదించారు. దీనివల్ల చిన్నారులు స్వతంత్రంగా డిజిటల్‌ వేదికల్లోకి ప్రవేశించడం ద్వారా ఎదుర్కొనే ప్రమాదాలను తగ్గించవచ్చని భావిస్తున్నారు.

అంతేకాకుండా, చిన్నారులు ఉపయోగించే డిజిటల్‌ వేదికలన్నింటిలో వయసు ధ్రువీకరణ వ్యవస్థలను తప్పనిసరి చేయాలని ప్రతిపాదించారు. పిల్లల వయసును సరైన విధంగా గుర్తించేందుకు ఈ వ్యవస్థలు పనిచేయాల్సి ఉంటుంది. తల్లిదండ్రుల కోసం ప్రత్యేక నియంత్రణ వ్యవస్థలను కూడా డిజిటల్‌ వేదికలు అందుబాటులోకి తీసుకురావాలని ప్రతిపాదిత చట్టం సూచిస్తోంది. ఈ నియంత్రణ వ్యవస్థల ద్వారా పిల్లల ఆన్‌లైన్‌ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించడం, గోప్యతా అమరికలను నిర్వహించడం, తెర ముందు గడిపే సమయాన్ని పరిమితం చేయడం వంటి చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.

పిల్లల సమాచారాన్ని ఉపయోగించి వారి ప్రవర్తనను విశ్లేషించడం, వారి ఆసక్తులు లేదా అలవాట్ల ఆధారంగా వ్యక్తిగతీకరించిన ప్రకటనలను చూపించడం వంటి విధానాలపైనా ప్రతిపాదిత చట్టం పరిమితులు విధించాలని చూస్తోంది. పిల్లలను లక్ష్యంగా చేసుకుని ప్రకటనలు ఇవ్వకుండా డిజిటల్‌ వేదికలకు నిర్దిష్ట బాధ్యతలు విధించనున్నారు. సామాజిక మాధ్యమాలు, ఆన్‌లైన్‌ ఆటల వేదికలు, ఇతర డిజిటల్‌ మధ్యవర్తిత్వ సంస్థలు పిల్లల భద్రతకు సంబంధించి ప్రత్యేక జాగ్రత్తలు తీసుకోవాల్సి ఉంటుందని ప్రతిపాదించారు.

ప్రస్తుతం పిల్లలు హానికరమైన ఆన్‌లైన్‌ విషయాలను చూడటం, ఎక్కువ సమయం తెర ముందు గడపడం, వ్యక్తిగత సమాచారం దుర్వినియోగం కావడం, లక్ష్యిత ప్రకటనలకు గురికావడం వంటి సమస్యలు పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో ఈ ప్రతిపాదనలు ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి. చిన్న వయసులోనే డిజిటల్‌ ప్రపంచానికి పరిచయం అవుతున్న పిల్లలపై ఆన్‌లైన్‌ ప్రభావం ఎక్కువగా ఉంటోందన్న ఆందోళనల మధ్య ఈ చట్టం ప్రతిపాదించడం గమనార్హం.

ఇక బైజయంత్ పాండా ప్రతిపాదించిన మరో బిల్లు కృత్రిమ మేధస్సు దుర్వినియోగంపై దృష్టి సారించింది. కృత్రిమ మేధస్సు ఆధారంగా ఒక వ్యక్తి స్వరం, చిత్రం, రూపం లేదా ఇతర గుర్తించదగిన లక్షణాలను అనుమతి లేకుండా అనుకరించి ప్రజలను తప్పుదోవ పట్టించే పరిస్థితులను అడ్డుకోవడం ఈ బిల్లు ప్రధాన ఉద్దేశం. ఒక వ్యక్తి చెప్పని మాటలను చెప్పినట్లు, చేయని పనులను చేసినట్లు లేదా మద్దతు ఇవ్వని విషయాలకు మద్దతు ఇచ్చినట్లు చూపించే కృత్రిమ దృశ్యాలు, శబ్దాలు లేదా ఇతర కంటెంట్‌ను నియంత్రించేందుకు ఈ ప్రతిపాదన తీసుకొచ్చారు.

కృత్రిమ మేధస్సు ఆధారిత నకిలీ చిత్రాలు, వీడియోలు, స్వరాలు వంటి వాటి వల్ల వ్యక్తుల గౌరవం, స్వతంత్రత, ప్రతిష్ఠ దెబ్బతినకుండా రక్షణ కల్పించడమే ఈ ప్రతిపాదిత చట్టం లక్ష్యంగా ఉంది. ఒక వ్యక్తిని అనుకరిస్తూ రూపొందించిన మోసపూరిత లేదా తప్పుదారి పట్టించే కంటెంట్‌ను తొలగించేందుకు డిజిటల్‌ వేదికలకు నిర్దిష్ట సమయ పరిమితిని కూడా ప్రతిపాదించారు. సంబంధిత సమాచారం అందిన తర్వాత ఇరవై నాలుగు గంటల్లో అలాంటి కంటెంట్‌ను తొలగించాల్సి ఉంటుందని సూచించారు. లైంగిక స్వభావం కలిగిన కంటెంట్‌ విషయంలో ఈ సమయాన్ని పన్నెండు గంటలకు తగ్గించాలని ప్రతిపాదించారు.

వ్యక్తిని అనుకరించడం, మోసం చేయడం, ప్రజలను తప్పుదోవ పట్టించడం లేదా లైంగికంగా అసభ్యకరమైన కంటెంట్‌ తయారు చేయడం కోసం ఉద్దేశపూర్వకంగా కృత్రిమ మేధస్సును ఉపయోగించిన వారికి కఠిన శిక్షలు విధించే ప్రతిపాదన కూడా ఉంది. నేరం రుజువైతే గరిష్ఠంగా మూడు సంవత్సరాల జైలు శిక్ష, పది లక్షల రూపాయల వరకు జరిమానా లేదా రెండూ విధించే అవకాశం ఉండేలా నిబంధనలు ప్రతిపాదించారు.

కృత్రిమ మేధస్సు అభివృద్ధితో పాటు నకిలీ దృశ్యాలు, నకిలీ స్వరాలు, వ్యక్తుల అనుకరణ వంటి సమస్యలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెరుగుతున్నాయి. ముఖ్యంగా ప్రముఖ వ్యక్తుల పేరుతో తప్పుడు ప్రకటనలు, మోసపూరిత సందేశాలు, కల్పిత వీడియోలు వ్యాప్తి చెందడం ప్రజలను గందరగోళానికి గురిచేస్తోంది. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో వ్యక్తుల గుర్తింపు హక్కు, గౌరవం, ప్రతిష్ఠను కాపాడేందుకు చట్టపరమైన రక్షణ అవసరమనే వాదనలు బలపడుతున్నాయి.

ఈ రెండు ప్రతిపాదనలు ప్రభుత్వ బిల్లులు కాకుండా ప్రైవేటు సభ్యుల బిల్లులుగా లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టేందుకు సిద్ధమయ్యాయి. పార్లమెంటు సభ్యులు ప్రజా ప్రాధాన్యం ఉన్న అంశాలను ప్రభుత్వం అధికారిక శాసన కార్యక్రమంలో చేర్చకపోయినా ప్రైవేటు సభ్యుల బిల్లుల ద్వారా చర్చకు తీసుకురావచ్చు. అయితే ఇలాంటి బిల్లులు చట్టాలుగా మారే అవకాశం సాధారణంగా చాలా తక్కువగా ఉంటుంది.

స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటి నుంచి పార్లమెంటులో కేవలం పద్నాలుగు ప్రైవేటు సభ్యుల బిల్లులు మాత్రమే ఆమోదం పొందినట్లు పార్లమెంటరీ పరిశోధనా సంస్థ గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి. చివరిసారిగా 1968లో అత్యున్నత న్యాయస్థానం నేర అప్పీళ్ల పరిధిని విస్తరించేందుకు సంబంధించిన ప్రైవేటు సభ్యుల బిల్లు ఆమోదం పొందింది. ఆ బిల్లు 1970లో చట్టంగా మారింది.

అయినప్పటికీ, పిల్లల డిజిటల్‌ భద్రత, వ్యక్తుల గుర్తింపు హక్కు, కృత్రిమ మేధస్సు దుర్వినియోగం వంటి వేగంగా మారుతున్న అంశాలపై ఈ రెండు ప్రతిపాదనలు చర్చకు దారితీయవచ్చు. డిజిటల్‌ వేదికల బాధ్యత, తల్లిదండ్రుల నియంత్రణ, పిల్లల గోప్యత, కృత్రిమ మేధస్సు ద్వారా జరిగే వ్యక్తిత్వ దుర్వినియోగం వంటి అంశాలపై భవిష్యత్తులో మరింత విస్తృతమైన చట్టపరమైన చర్యలకు ఇవి దోహదం చేసే అవకాశం ఉంది.