కాంగోలో అదుపు తప్పుతున్న ఎబోలా..

కాంగోలో విజృంభిస్తున్న ఎబోలా మహమ్మారి ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థను తీవ్ర ఆందోళనకు గురిచేస్తోంది. ఇప్పటివరకు నమోదైన ఎబోలా వ్యాప్తుల్లో అత్యంత వేగంగా పెరుగుతున్న ఘటన ఇదేనని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ సోమవారం వెల్లడించింది. అధికారికంగా మే 15న వ్యాప్తిని ప్రకటించినప్పటికీ, వైరస్‌ వ్యాప్తి ఫిబ్రవరిలోనే ప్రారంభమైనట్లు జన్యు క్రమ విశ్లేషణలో తేలిందని సంస్థ తెలిపింది. తూర్పు కాంగోలోని ఆరోగ్య సిబ్బంది వైరస్‌ వ్యాప్తిని నియంత్రించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నప్పటికీ, పరిస్థితులు వారి ప్రయత్నాల కంటే వేగంగా మారుతున్నాయని అధికారులు పేర్కొన్నారు.

ఆఫ్రికా ప్రాంతానికి ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రాంతీయ డైరెక్టర్‌ డాక్టర్‌ మహమ్మద్‌ యాకుబ్‌ జనాబీ మాట్లాడుతూ, వైరస్‌ వ్యాప్తి మొదలైన సమయాన్ని జన్యు క్రమ విశ్లేషణ ద్వారా గుర్తించినట్లు తెలిపారు. వ్యాప్తి ప్రారంభ దశలో నమోదైన కొన్ని కేసులను మలేరియా, టైఫాయిడ్‌ వంటి ఇతర వ్యాధులుగా పొరపాటుగా గుర్తించినట్లు వెల్లడించారు. దీనివల్ల వైరస్‌ను గుర్తించడం, రోగులను వేరు చేయడం, వారి సన్నిహితులను పర్యవేక్షించడం వంటి చర్యల్లో ఆలస్యం జరిగిందని అధికారులు భావిస్తున్నారు. దీంతో వ్యాధి నియంత్రణ బృందాలు వైరస్‌ కంటే వెనుకబడి పోరాడాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడిందని జనాబీ ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.

తాజా ప్రభుత్వ గణాంకాల ప్రకారం ఈ వ్యాప్తిలో ఎబోలా నిర్ధారిత కేసుల సంఖ్య 4,200కు చేరుకుంది. వీరిలో 1,900 మందికి పైగా మరణించినట్లు అధికారులు వెల్లడించారు. వ్యాధి వ్యాప్తి వేగం, మరణాల సంఖ్య రెండూ పరిస్థితి తీవ్రతను సూచిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా వ్యాధి ప్రారంభమైన కొన్ని ప్రాంతాల్లో కొత్త కేసులు వేగంగా పెరుగుతున్నట్లు ఆరోగ్య అధికారులు చెబుతున్నారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో కొత్త కేసుల సంఖ్య తక్కువ వ్యవధిలోనే రెట్టింపు అవుతున్నట్లు ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ డైరెక్టర్‌ జనరల్‌ టెడ్రోస్‌ అధనోమ్‌ ఘెబ్రేయేసస్‌ కూడా ఇటీవల హెచ్చరించారు.

ప్రస్తుత వ్యాప్తిని మరింత క్లిష్టంగా మార్చుతున్న మరో అంశం వైరస్‌ రకం. ఈసారి అరుదైన బుండిబుగ్యో ఎబోలా వైరస్‌ కారణమవుతున్నట్లు గుర్తించారు. గతంలో ఎక్కువగా కనిపించిన ఎబోలా రకానికి అందుబాటులో ఉన్న పరీక్షలు, నివారణ పద్ధతులను తొలిదశలో ఉపయోగించడంతో గుర్తింపులో ఆలస్యం జరిగినట్లు ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ తెలిపింది. ప్రస్తుత వైరస్‌కు ఆమోదం పొందిన టీకా లేదా చికిత్స అందుబాటులో లేకపోవడం ఆరోగ్య వ్యవస్థకు మరింత సవాలుగా మారింది. దీంతో వ్యాధి నియంత్రణలో ముందస్తు గుర్తింపు, రోగులను వేరు చేయడం, సంప్రదింపుల పర్యవేక్షణ, వ్యక్తిగత రక్షణ చర్యలు కీలకంగా మారాయి.

తూర్పు కాంగోలో ఎబోలా వ్యాప్తి జరుగుతున్న ప్రాంతాలు ఇప్పటికే అనేక సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్నాయి. సంవత్సరాలుగా కొనసాగుతున్న తిరుగుబాటు, హింస కారణంగా ఆరోగ్య సేవలకు చేరుకోవడం కష్టంగా మారింది. దక్షిణ సూడాన్‌, ఉగాండా, రువాండా సరిహద్దులకు సమీపంలో ఉన్న ఈ ప్రాంతాలు దేశంలోని అత్యంత మారుమూల, బలహీన ప్రాంతాల్లో ఉన్నాయి. రహదారులు సరిగా లేకపోవడంతో ఆరోగ్య బృందాలు మారుమూల ప్రాంతాలకు చేరుకోవడం కష్టమవుతోంది. అనేక చోట్ల ఆరోగ్య కార్యకర్తలకు అవసరమైన రక్షణ పరికరాల కొరత కూడా ఉన్నట్లు అధికారులు తెలిపారు.

ఆరోగ్య కార్యకర్తల పరిస్థితి కూడా ఆందోళనకరంగా ఉంది. కొంతమంది వైద్య, ఆరోగ్య సిబ్బందికి వేతనాలు అందకపోవడంతో సమ్మెలకు దిగినట్లు సమాచారం. మరోవైపు తిరుగుబాటు సంస్థల నుంచి బెదిరింపులు ఎదురవుతున్నాయి. వైరస్‌ గురించి ప్రజల్లో భయం, అపోహలు కూడా వ్యాధి నియంత్రణకు ఆటంకంగా మారుతున్నాయి. ఎబోలా అనే వ్యాధే లేదని ప్రచారం చేసే తప్పుడు సమాచారాన్ని కొందరు నమ్ముతుండటంతో ఆరోగ్య సిబ్బందిపై విశ్వాసం తగ్గే ప్రమాదం ఉంది. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో ప్రజలకు సరైన సమాచారం అందించడం కూడా వ్యాధి నియంత్రణ చర్యల్లో కీలకంగా మారింది.

ఎబోలా కారణంగా ఇప్పటికే భారీ సంఖ్యలో ప్రజలు తమ నివాస ప్రాంతాలను విడిచిపెట్టి వలస వెళ్లాల్సి వచ్చింది. నిరాశ్రయులైన ప్రజలకు చేతులు కడుక్కోవడానికి అవసరమైన సురక్షితమైన నీరు కూడా సులభంగా అందుబాటులో లేకపోవడం వైరస్‌ వ్యాప్తి ప్రమాదాన్ని పెంచుతోంది. శుభ్రత పాటించడం, కలుషిత వస్తువులను తాకకుండా ఉండటం, అనుమానిత రోగులను త్వరగా గుర్తించడం వంటి ప్రాథమిక చర్యలకు కూడా తగిన వసతులు అవసరం. అయితే ప్రస్తుతం ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో నీరు, వైద్యం, రక్షణ పరికరాల కొరత ఈ చర్యలను మరింత కష్టతరం చేస్తోంది.

ఎబోలా అత్యంత ప్రమాదకరమైన అంటువ్యాధుల్లో ఒకటి. బాధితుల శరీర ద్రవాలైన రక్తం, వాంతులు, వీర్యం వంటి పదార్థాల ద్వారా వైరస్‌ వ్యాప్తి చెందుతుంది. వైరస్‌తో కలుషితమైన దుస్తులు, పరుపులు, ఇతర వస్తువులను తాకడం ద్వారా కూడా సంక్రమణకు అవకాశం ఉంటుంది. వ్యాధి తీవ్రమైన లక్షణాలకు దారితీయడంతో పాటు ప్రాణాంతకంగా మారే ప్రమాదం ఉంది. అందువల్ల అనుమానిత కేసులను త్వరగా గుర్తించి వైద్య పర్యవేక్షణలో ఉంచడం, ఆరోగ్య కార్యకర్తలకు తగిన రక్షణ కల్పించడం అత్యంత ముఖ్యమైన చర్యలుగా పరిగణిస్తారు.

ప్రస్తుత వ్యాప్తిలో మరో ఆందోళనకర అంశం ఏమిటంటే, కొత్త కేసుల్లో 60 నుంచి 70 శాతం వరకు ఇప్పటికే ఆరోగ్య అధికారులు పర్యవేక్షిస్తున్న సన్నిహితుల జాబితాలో లేని వ్యక్తుల్లో నమోదవుతున్నట్లు ఆరోగ్య అధికారులు చెబుతున్నారు. సాధారణంగా ఎబోలా బాధితుడితో సంబంధం ఉన్న వ్యక్తులను గుర్తించి, కొంతకాలం పర్యవేక్షించడం ద్వారా కొత్త కేసులను ముందుగానే గుర్తించేందుకు ప్రయత్నిస్తారు. అయితే కొత్త కేసుల్లో ఎక్కువ భాగం పర్యవేక్షణలో లేని వ్యక్తుల్లో కనిపించడం వల్ల వైరస్‌ వ్యాప్తి గొలుసును గుర్తించడం కష్టమవుతోంది.

ప్రజల్లో భయం పెరగడంతో కొంతమంది గర్భిణులు, ఇతర అనారోగ్యంతో ఉన్నవారు కూడా ఆరోగ్య కేంద్రాలకు వెళ్లేందుకు వెనుకాడుతున్నట్లు అధికారులు తెలిపారు. ఎబోలా సోకుతుందనే భయంతో సాధారణ వైద్య సేవలను కూడా దూరం చేసుకోవడం మరో ఆరోగ్య సంక్షోభానికి దారితీయవచ్చు. ప్రసవాలు, అత్యవసర వైద్యం, ఇతర తీవ్రమైన వ్యాధులకు చికిత్స వంటి సేవలు అందకపోతే ఎబోలా కాకుండా ఇతర కారణాలతో కూడా మరణాలు పెరిగే ప్రమాదం ఉంది. అందువల్ల ఎబోలా నియంత్రణతో పాటు సాధారణ వైద్య సేవలను కొనసాగించడం కూడా కీలకంగా మారింది.

ఈ వ్యాప్తి వేగాన్ని గతంలో నమోదైన పెద్ద ఎబోలా వ్యాప్తులతో పోల్చినప్పుడు పరిస్థితి తీవ్రత స్పష్టమవుతోంది. 2014 నుంచి 2016 వరకు పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో సంభవించిన ఎబోలా వ్యాప్తి ఇప్పటివరకు అత్యంత ప్రాణాంతకమైన ఘటనగా పరిగణించబడుతోంది. ఆ సమయంలో కనీసం 28 వేల కేసులు నమోదై, 11 వేల మందికి పైగా మరణించారు. అయితే వెయ్యి మరణాల స్థాయికి చేరుకోవడానికి ఆ వ్యాప్తికి సుమారు ఎనిమిది నెలలు పట్టింది. ప్రస్తుత కాంగో వ్యాప్తిలో మాత్రం మరణాలు మరింత వేగంగా పెరుగుతున్నాయని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ చెబుతోంది.

ఎబోలా వ్యాప్తి ఆలస్యంగా గుర్తించడం కొత్త విషయం కాదు. గతంలో కూడా అనేక ఎబోలా వ్యాప్తులు వైరస్‌ మొదట వ్యాపించిన సమయం కంటే కొన్ని వారాలు లేదా నెలల తర్వాత అధికారికంగా ప్రకటించబడ్డాయి. 2014 నుంచి 2016 వరకు జరిగిన పశ్చిమ ఆఫ్రికా వ్యాప్తిని 2014 మార్చిలో అధికారికంగా ప్రకటించారు. అయితే తరువాత జరిపిన పరిశీలనలో తొలి మానవ కేసు 20113 డిసెంబర్‌లోనే నమోదైనట్లు గుర్తించారు. ప్రస్తుత కాంగో పరిస్థితి కూడా వైరస్‌ వ్యాప్తిని ప్రారంభ దశలో గుర్తించడం ఎంత ముఖ్యమో మరోసారి స్పష్టం చేస్తోంది.

ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అధికారులు ప్రస్తుతం వైరస్‌ వ్యాప్తి వేగాన్ని తగ్గించేందుకు స్థానిక ఆరోగ్య వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయడం, కేసులను వేగంగా గుర్తించడం, అనుమానితులను వేరు చేయడం, బాధితులతో సంబంధం ఉన్నవారిని పర్యవేక్షించడం వంటి చర్యలపై దృష్టి పెడుతున్నారు. అయితే భద్రతా సమస్యలు, ఆరోగ్య సిబ్బంది కొరత, రవాణా సమస్యలు, రక్షణ పరికరాల కొరత, ప్రజల్లో ఉన్న అపోహలు వంటి అంశాలు ఈ ప్రయత్నాలకు అడ్డంకులుగా మారుతున్నాయి. సమాజంలో విశ్వాసాన్ని పెంచడం కూడా వ్యాధి నియంత్రణలో కీలకమైన భాగంగా మారింది.

మొత్తంగా చూస్తే, తూర్పు కాంగోలో ఎబోలా వ్యాప్తి అత్యంత ప్రమాదకర దశలోకి ప్రవేశించినట్లు ప్రస్తుత పరిణామాలు సూచిస్తున్నాయి. ఫిబ్రవరిలోనే వ్యాప్తి ప్రారంభమైనప్పటికీ మేలో అధికారికంగా గుర్తించడం వల్ల వైరస్‌ నియంత్రణ చర్యలకు ఆలస్యం జరిగినట్లు ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ తెలిపింది. అరుదైన వైరస్‌ రకం, టీకా లేదా ఆమోదిత చికిత్స లేకపోవడం, తిరుగుబాటు పరిస్థితులు, ఆరోగ్య సిబ్బందికి ఇబ్బందులు, ప్రజల్లో అపోహలు, కొత్త కేసుల వేగవంతమైన పెరుగుదల పరిస్థితిని మరింత క్లిష్టంగా మార్చాయి. వైరస్‌ కంటే వేగంగా నియంత్రణ చర్యలు ముందుకు సాగకపోతే వ్యాప్తి మరింత విస్తరించే ప్రమాదం ఉందని ఆరోగ్య నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.