భారత్ అరుదైన ఖనిజాల దిగుమతుల్లో చైనా వాటా 30 శాతం

న్యూఢిల్లీ: అరుదైన భూ మూలకాల దిగుమతుల్లో భారత్‌కు చైనాపై ఉన్న ఆధారపడటం మరోసారి చర్చనీయాంశంగా మారింది. 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారత్‌ మొత్తం అరుదైన భూ మూలకాల దిగుమతుల పరిమాణంలో చైనా వాటా 30 శాతానికి మించినట్లు కేంద్ర బొగ్గు, గనుల శాఖ సహాయ మంత్రి సతీశ్ చంద్ర దూబే పార్లమెంటుకు వెల్లడించారు. విద్యుత్ వాహనాలు, ఎలక్ట్రానిక్స్, రక్షణ పరికరాల తయారీలో ఉపయోగించే అరుదైన ఖనిజాలు, వాటితో తయారయ్యే అయస్కాంతాల విషయంలో భారత్ ప్రస్తుతం చైనాపై ఆధారపడుతోందా అనే ప్రశ్నకు సమాధానంగా మంత్రి ఈ వివరాలను వెల్లడించారు.

అరుదైన భూ మూలకాలు ఆధునిక పారిశ్రామిక రంగానికి అత్యంత కీలకమైన ముడి పదార్థాలుగా మారాయి. విద్యుత్ వాహనాల్లో ఉపయోగించే శక్తివంతమైన అయస్కాంతాల నుంచి రక్షణ రంగంలోని అధునాతన పరికరాలు, ఎలక్ట్రానిక్ ఉత్పత్తులు, పలు సాంకేతిక పరికరాల తయారీ వరకు వీటి అవసరం పెరుగుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో భారత్‌కు అవసరమైన అరుదైన ఖనిజాల సరఫరాలో చైనా ప్రాధాన్య స్థానం కలిగి ఉండటం వ్యూహాత్మకంగా కూడా ముఖ్యమైన అంశంగా మారింది. దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించేందుకు దేశీయ అన్వేషణ, శుద్ధి, ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాలను పెంచేందుకు కేంద్రం చర్యలు చేపడుతున్నట్లు మంత్రి తెలిపారు.

అదే సమయంలో దేశంలో అరుదైన భూ మూలకాల ఉత్పత్తిని కూడా పెంచుతున్నట్లు కేంద్రం వెల్లడించింది. అణుశక్తి శాఖ పరిధిలోని అణు ఖనిజాల అన్వేషణ, పరిశోధన విభాగం ఆధ్వర్యంలోని ఇండియన్ రేర్ ఎర్త్స్ లిమిటెడ్ 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో 5.47 కిలోటన్నుల అరుదైన భూ మూలకాల సమ్మేళనాన్ని ఉత్పత్తి చేసినట్లు సతీశ్ చంద్ర దూబే తెలిపారు. దేశీయంగా లభించే వనరులను వినియోగించుకోవడం ద్వారా భవిష్యత్తులో దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించేందుకు ఈ ఉత్పత్తి కీలకంగా మారనుంది.

దేశంలోని తీర ప్రాంతాలు, అంతర్భాగాలు, నదీ తీర ప్రాంతాల్లో ఉన్న ప్లేసర్ ఇసుకల్లో అరుదైన భూ మూలకాలు కలిగిన ఖనిజాలను అణు ఖనిజాల అన్వేషణ, పరిశోధన విభాగం అన్వేషిస్తోందని మంత్రి తెలిపారు. ముఖ్యంగా మోనజైట్ వంటి ఖనిజాల్లో అరుదైన భూ మూలకాలు లభిస్తాయని పేర్కొన్నారు. దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న ఈ వనరులను గుర్తించి వాటిని సమర్థంగా వినియోగించేందుకు అన్వేషణ కార్యక్రమాలను కొనసాగిస్తున్నట్లు వెల్లడించారు. దేశీయ వనరులపై దృష్టి పెట్టడం ద్వారా దిగుమతుల అవసరాన్ని క్రమంగా తగ్గించాలనే లక్ష్యంతో కేంద్రం ముందుకు సాగుతోంది.

అరుదైన భూ మూలకాల సరఫరా వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం పలు చర్యలు చేపట్టిందని మంత్రి వివరించారు. సరఫరా వనరులను విస్తరించడం, దేశీయ ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాలను పెంచడం, విలువను దేశంలోనే జోడించడం, దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నట్లు తెలిపారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా కీలక ఖనిజాల సరఫరా వ్యవస్థలో మార్పులు చోటుచేసుకుంటున్న నేపథ్యంలో భారత్ తన స్వంత సరఫరా గొలుసును బలోపేతం చేసుకోవాల్సిన అవసరాన్ని ప్రభుత్వం గుర్తించింది.

ఈ దిశగా జాతీయ కీలక ఖనిజాల మిషన్‌కు కేంద్రం ఆమోదం తెలిపింది. జనవరి 29న ఆమోదించిన ఈ మిషన్ ద్వారా కీలక ఖనిజాలు, వాటిలో అరుదైన భూ మూలకాల దీర్ఘకాలిక, స్థిరమైన సరఫరాను నిర్ధారించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. ఖనిజాల అన్వేషణ, తవ్వకం, శుద్ధి, ప్రాసెసింగ్, వినియోగం అనంతరం వ్యర్థ ఉత్పత్తుల నుంచి విలువైన ఖనిజాల పునరుద్ధరణ వరకు మొత్తం సరఫరా గొలుసును బలోపేతం చేయడానికి ఈ మిషన్‌ను రూపొందించారు.

జాతీయ కీలక ఖనిజాల మిషన్ ద్వారా విదేశాల్లోని కీలక ఖనిజ వనరులను సొంతం చేసుకోవడానికి భారత ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు రంగ సంస్థలకు పెట్టుబడి మద్దతు అందించనున్నట్లు మంత్రి తెలిపారు. ప్రపంచంలోని వనరులు సమృద్ధిగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో ఖనిజ అన్వేషణ చేపట్టేందుకు భారత సంస్థలను ప్రోత్సహించే చర్యలు కూడా చేపడుతున్నారు. ఈ క్రమంలో విదేశాల్లో ఖనిజ అన్వేషణను ప్రోత్సహించేందుకు గనుల మంత్రిత్వ శాఖ జూలై 16న విదేశీ ఖనిజ అన్వేషణ ప్రోత్సాహక మార్గదర్శకాలను విడుదల చేసింది.

దేశీయ కీలక ఖనిజాల ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాలను పెంచేందుకు కూడా కేంద్రం ప్రత్యేక నిధులను కేటాయించింది. జాతీయ కీలక ఖనిజాల మిషన్ కింద రూ.500 కోట్లను దేశీయ కీలక ఖనిజాల ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాలను బలోపేతం చేసేందుకు కేటాయించినట్లు సతీశ్ చంద్ర దూబే తెలిపారు. ఇప్పటికే ఉన్న మౌలిక వసతులను ఉపయోగించుకుని ఖనిజ ప్రాసెసింగ్ పార్కులను అభివృద్ధి చేయడం, దేశంలోనే కీలక ఖనిజాలను ప్రాసెస్ చేయడం, వాటికి అదనపు విలువను జోడించడం ఈ కార్యక్రమం ప్రధాన లక్ష్యాలుగా ఉన్నాయి.

2026-27 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో కూడా అరుదైన భూ మూలకాల రంగానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. ఖనిజ వనరులు సమృద్ధిగా ఉన్న ఒడిశా, కేరళ, ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడు రాష్ట్రాల్లో ప్రత్యేక అరుదైన భూ మూలకాల మార్గాలను ఏర్పాటు చేసేందుకు మద్దతు ప్రకటించారు. ఈ మార్గాల ద్వారా ఖనిజాల తవ్వకం నుంచి ప్రాసెసింగ్, పరిశోధన, తయారీ వరకు మొత్తం వ్యవస్థను ఒకే పరిధిలో బలోపేతం చేయాలని కేంద్రం భావిస్తోంది. దీనివల్ల దేశీయ పరిశ్రమలకు అవసరమైన ముడి పదార్థాలు అందుబాటులోకి రావడంతో పాటు స్థానికంగా విలువ ఆధారిత ఉత్పత్తుల తయారీ పెరిగే అవకాశం ఉంది.

విద్యుత్ వాహనాల రంగం విస్తరిస్తున్న నేపథ్యంలో అరుదైన భూ మూలకాల ప్రాధాన్యం మరింత పెరుగుతోంది. విద్యుత్ వాహనాల మోటార్లలో ఉపయోగించే శాశ్వత అయస్కాంతాల తయారీలో కొన్ని అరుదైన మూలకాలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ఎలక్ట్రానిక్స్, అధునాతన సాంకేతిక పరికరాలు, రక్షణ రంగంలో కూడా వీటి వినియోగం విస్తృతంగా ఉంది. అందువల్ల ఈ ఖనిజాల సరఫరాలో ఒకే దేశంపై అధికంగా ఆధారపడకుండా ప్రత్యామ్నాయ వనరులను అభివృద్ధి చేయడం భారతదేశానికి వ్యూహాత్మకంగా అవసరంగా మారింది.

విదేశీ వనరులను పొందేందుకు కూడా భారత్ అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ప్రయత్నాలు చేస్తోంది. కీలక ఖనిజాలు, అరుదైన భూ మూలకాల ప్రాప్యతను బలోపేతం చేసేందుకు వనరులు సమృద్ధిగా ఉన్న దేశాలతో ద్వైపాక్షిక, బహుపాక్షిక సహకారాన్ని కొనసాగిస్తున్నట్లు కేంద్ర మంత్రి తెలిపారు. విదేశాల్లో ఖనిజ ఆస్తులను పొందడం, సంయుక్త అన్వేషణలు చేపట్టడం, సరఫరా గొలుసులను విస్తరించడం వంటి మార్గాల ద్వారా దేశ అవసరాలకు అనుగుణంగా స్థిరమైన సరఫరాను ఏర్పాటు చేయాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

చైనాపై దిగుమతి ఆధారపడటం 30 శాతానికి మించి ఉండటం నేపథ్యంలో దేశీయ సామర్థ్యాల పెంపుపై కేంద్రం ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టడం ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. అరుదైన భూ మూలకాల రంగంలో భారత్‌కు ఉన్న సహజ వనరులను సమర్థంగా వినియోగించుకోవడం, కొత్త నిక్షేపాలను గుర్తించడం, తవ్వకం తర్వాత ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాలను పెంచడం, పరిశోధనను ప్రోత్సహించడం, తయారీ రంగాన్ని బలోపేతం చేయడం వంటి అంశాలను ప్రభుత్వం ముందుకు తీసుకెళ్తోంది.

భవిష్యత్తులో విద్యుత్ వాహనాలు, ఎలక్ట్రానిక్స్, రక్షణ, పునరుత్పాదక ఇంధనం, అధునాతన సాంకేతిక రంగాల అభివృద్ధికి అరుదైన భూ మూలకాల సరఫరా కీలకంగా ఉండనుంది. అందువల్ల ఈ రంగంలో దేశీయ ఉత్పత్తి, ప్రాసెసింగ్, పరిశోధన, తయారీ సామర్థ్యాలను ఒకేసారి పెంచడం ద్వారా భారత్ తన వ్యూహాత్మక అవసరాలను తీర్చుకోవాలని కేంద్రం భావిస్తోంది. చైనా సహా విదేశీ సరఫరాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడంతో పాటు ప్రపంచంలోని ఇతర వనరులు సమృద్ధిగా ఉన్న దేశాలతో సంబంధాలను బలోపేతం చేయడం ద్వారా దీర్ఘకాలిక సరఫరా భద్రతను సాధించేందుకు ప్రభుత్వం చర్యలు కొనసాగిస్తోంది.