ఉచిత యూపీఐకి బ్రేక్‌.. ఇక వ్యాపారులపై చార్జీల మోత

భారత్‌లో డిజిటల్‌ చెల్లింపుల వ్యవస్థకు కొత్త మలుపు ఎదురవుతోంది. గత దశాబ్ద కాలంగా సాధారణ ప్రజలకు దాదాపు ఉచితంగా అందుబాటులో ఉన్న యూనిఫైడ్‌ పేమెంట్స్‌ ఇంటర్‌ఫేస్‌ అంటే యూపీఐ లావాదేవీలపై ఇకపై కొంత రుసుము విధించే అవకాశం ఏర్పడింది. దేశవ్యాప్తంగా కోట్లాది మంది ప్రజలు రోజువారీ జీవితంలో యూపీఐని సాధారణ చెల్లింపు సాధనంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. దుకాణంలో సరుకులు కొనుగోలు చేయడం నుంచి రెస్టారెంట్‌ బిల్లులు చెల్లించడం, కూరగాయలు కొనడం, ప్రయాణ ఖర్చులు చెల్లించడం, ఆన్‌లైన్‌ కొనుగోళ్లు చేయడం వరకు అనేక రకాల చెల్లింపులకు ప్రజలు నగదు లేదా కార్డుల స్థానంలో యూపీఐపై ఆధారపడుతున్నారు. దుకాణదారులు కూడా క్యూఆర్‌ కోడ్‌ ద్వారా చెల్లింపులు స్వీకరిస్తున్నారు. వినియోగదారుడి దృష్టిలో ఈ వ్యవస్థకు ప్రత్యేకమైన రుసుము కనిపించకపోవడం యూపీఐ విజయానికి ప్రధాన కారణాల్లో ఒకటి. అయితే ప్రభుత్వం తాజాగా తీసుకున్న చర్యలతో వ్యాపార సంస్థలు చేసే కొన్ని యూపీఐ లావాదేవీలపై వ్యాపారి రుసుము విధించే అవకాశం ఏర్పడింది. ప్రభుత్వం ఇంకా ఖచ్చితమైన రుసుము ఎంత ఉండాలి, ఏ లావాదేవీలకు వర్తించాలి అనే అంశాలను తుది నిర్ణయానికి తీసుకురాలేదు. చర్చలో ఉన్న ప్రతిపాదనల్లో పెద్ద వ్యాపార సంస్థల్లో జరిగే అధిక విలువ కలిగిన లావాదేవీలపై సుమారు శాతం పాయింట్‌ మూడు నుంచి శాతం పాయింట్‌ ఐదు వరకు వ్యాపారి తగ్గింపు రుసుము విధించే ఆలోచన ఉంది. అయితే వినియోగదారుల మధ్య జరిగే యూపీఐ చెల్లింపులు, సాధారణ వినియోగదారుల చెల్లింపులు ఉచితంగానే కొనసాగుతాయని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేస్తోంది. అందువల్ల దేశంలో ఎక్కువ మంది ప్రజలు చేసే సాధారణ యూపీఐ లావాదేవీలపై వెంటనే రుసుము పడే పరిస్థితి ఉండకపోవచ్చు. అయినప్పటికీ యూపీఐ వ్యవస్థపై రుసుము విధించడం వల్ల ఈ భారీ డిజిటల్‌ చెల్లింపుల నెట్‌వర్క్‌ భవిష్యత్తుపై ప్రభావం ఎలా ఉంటుందన్న ప్రశ్న ఇప్పుడు ప్రధానంగా మారింది.

యూపీఐ భారతదేశ డిజిటల్‌ ఆర్థిక వ్యవస్థలో అత్యంత కీలకమైన మార్పుల్లో ఒకటిగా నిలిచింది. రెండు వేల పదహారులో ప్రారంభమైన ఈ వ్యవస్థ క్రమంగా దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించింది. మొదట్లో డిజిటల్‌ చెల్లింపులు నగరాలు, పెద్ద వ్యాపార సంస్థలకు మాత్రమే పరిమితమయ్యే పరిస్థితి ఉండేది. కానీ యూపీఐ రాకతో చిన్న దుకాణాలు, వీధి వ్యాపారులు, ఆటో డ్రైవర్లు, కూరగాయల విక్రేతలు, చిన్న హోటళ్లు, సేవలందించే వ్యక్తులు కూడా డిజిటల్‌ చెల్లింపులను సులభంగా స్వీకరించడం ప్రారంభించారు. ఒక సాధారణ క్యూఆర్‌ కోడ్‌ ద్వారా ఎవరైనా తమ బ్యాంకు ఖాతాకు నేరుగా డబ్బు పొందే అవకాశం ఏర్పడింది. వినియోగదారులు కూడా తమ ఫోన్‌ ద్వారా కొన్ని క్షణాల్లో చెల్లింపు పూర్తి చేయగలిగారు.

యూపీఐ విజయానికి ప్రధాన కారణాల్లో ఒకటి దాని సరళత. వినియోగదారుడు క్యూఆర్‌ కోడ్‌ను స్కాన్‌ చేసి, చెల్లించాల్సిన మొత్తాన్ని నమోదు చేసి, తన రహస్య సంఖ్యను ధృవీకరిస్తే చెల్లింపు వెంటనే పూర్తవుతుంది. కార్డు అవసరం లేదు. నగదు తీసుకెళ్లాల్సిన అవసరం లేదు. చిల్లర సమస్య ఉండదు. బ్యాంకు ఖాతా నుంచి నేరుగా వ్యాపారి ఖాతాకు డబ్బు చేరుతుంది. ఈ సౌలభ్యం కారణంగా యూపీఐ భారతదేశంలో కేవలం ఒక సాంకేతిక సేవగా కాకుండా రోజువారీ జీవితంలో భాగంగా మారింది.

ప్రస్తుతం యూపీఐ ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద తక్షణ చెల్లింపు నెట్‌వర్క్‌లలో ఒకటిగా ఎదిగింది. కోట్లాది లావాదేవీలు ప్రతి నెల ఈ వ్యవస్థ ద్వారా జరుగుతున్నాయి. చిన్న మొత్తాల నుంచి భారీ విలువ కలిగిన చెల్లింపుల వరకు యూపీఐ వినియోగం విస్తరించింది. ప్రజలు ఒక రూపాయి నుంచి వేల రూపాయల వరకు డిజిటల్‌గా చెల్లించగలుగుతున్నారు. చిన్న వ్యాపారులకు ఇది నగదు నిర్వహణ భారాన్ని తగ్గించింది. బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థకు ఇది లావాదేవీలను వేగవంతం చేసింది. వినియోగదారులకు చెల్లింపు ప్రక్రియను సులభతరం చేసింది.

అయితే యూపీఐ వ్యవస్థ ఉచితంగా కనిపించినప్పటికీ దాని వెనుక భారీ సాంకేతిక మౌలిక వసతులు పనిచేస్తున్నాయి. బ్యాంకులు, చెల్లింపు సంస్థలు, సాంకేతిక సంస్థలు, సర్వర్లు, భద్రతా వ్యవస్థలు, నెట్‌వర్క్‌ మౌలిక వసతులు కలిసి ప్రతి లావాదేవీని పూర్తి చేస్తాయి. ప్రతి చెల్లింపును సురక్షితంగా నిర్వహించడానికి భారీ పెట్టుబడులు అవసరం. లావాదేవీల సంఖ్య పెరిగే కొద్దీ ఈ మౌలిక వసతుల నిర్వహణ ఖర్చు కూడా పెరుగుతుంది. ఇప్పటివరకు ఈ వ్యవస్థను కొనసాగించేందుకు ప్రభుత్వం, బ్యాంకింగ్‌ రంగం, ఇతర భాగస్వాములు వివిధ మార్గాల్లో ఖర్చులను భరించారు.

ఇప్పుడు వ్యాపారి రుసుము విధించే ప్రతిపాదన రావడానికి ఇదే నేపథ్యంగా ఉంది. వ్యాపారి తగ్గింపు రుసుము అంటే ఒక వ్యాపారి యూపీఐ ద్వారా చెల్లింపు స్వీకరించినప్పుడు ఆ లావాదేవీని నిర్వహించే బ్యాంకులు, చెల్లింపు సంస్థలకు చెల్లించే చిన్న మొత్తపు రుసుము. ఇది సాధారణంగా లావాదేవీ విలువలో ఒక నిర్దిష్ట శాతంగా ఉంటుంది. ప్రస్తుతం చర్చలో ఉన్న ప్రతిపాదనల్లో పెద్ద వ్యాపార సంస్థల్లో జరిగే అధిక విలువ కలిగిన లావాదేవీలపై శాతం పాయింట్‌ మూడు నుంచి శాతం పాయింట్‌ ఐదు వరకు రుసుము విధించే అవకాశం ఉందని సమాచారం.

అయితే ఈ రుసుము అన్ని యూపీఐ లావాదేవీలకు వర్తించనుంది అని ఇప్పటివరకు ప్రభుత్వం చెప్పలేదు. సాధారణ వినియోగదారులు చేసే చెల్లింపులు, వ్యక్తి నుంచి వ్యక్తికి జరిగే లావాదేవీలు ఉచితంగానే కొనసాగుతాయని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది. ఒక వినియోగదారు మరో వ్యక్తికి డబ్బు పంపినప్పుడు లేదా చిన్న మొత్తంలో సాధారణ చెల్లింపు చేసినప్పుడు రుసుము విధించే ఉద్దేశం లేదని అధికారులు చెబుతున్నారు. రుసుము విధించినా నిర్దిష్ట పరిమితిని మించిన కొన్ని వ్యాపార లావాదేవీలకు మాత్రమే వర్తించే అవకాశం ఉంది.