కాశ్మీర్ అమరవీరుల దినోత్సవం.. జూలై 13 చరిత్ర ఇదే

13న జమ్మూ-కాశ్మీర్‌లో **"అమరవీరుల దినోత్సవం" (Martyrs' Day)**గా పాటిస్తారు. 1931లో డోగ్రా పాలకుల బలగాల కాల్పుల్లో మరణించిన 22 మంది ముస్లింల జ్ఞాపకార్థం ఈ రోజును చారిత్రక దినంగా గుర్తిస్తారు. కాశ్మీర్ రాజకీయ చరిత్రలో ఈ సంఘటన ఒక కీలక మలుపుగా పరిగణించబడుతోంది. జూలై 13, 1931న జరిగిన ఘటనలు అప్పటి రాజరిక పాలనపై ప్రజల్లో అసంతృప్తిని మరింత పెంచడమే కాకుండా, కాశ్మీర్‌లో రాజకీయ చైతన్యానికి, ప్రజా ఉద్యమాల ఆరంభానికి పునాది వేసిన సంఘటనలుగా చరిత్రకారులు అభివర్ణిస్తారు. ఈ నేపథ్యంలో 1931 జూలై 13న శ్రీనగర్ సెంట్రల్ జైలు వెలుపల భారీ సంఖ్యలో ప్రజలు గుమికూడారు. అప్పట్లో విచారణ ఎదుర్కొంటున్న ఒక వ్యక్తికి మద్దతుగా ప్రజలు అక్కడికి చేరుకున్నట్లు చారిత్రక ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. పరిస్థితులు ఉద్రిక్తంగా మారడంతో డోగ్రా బలగాలు కాల్పులు జరిపాయి. ఈ కాల్పుల్లో 22 మంది ముస్లింలు మరణించగా, పలువురు గాయపడ్డారు. ఈ ఘటన కాశ్మీర్ సమాజాన్ని తీవ్రంగా కుదిపేసింది. 

1931లో జమ్మూ-కాశ్మీర్ ప్రాంతం డోగ్రా మహారాజు హరి సింగ్ పాలనలో ఉండేది. ఆ కాలంలో పరిపాలన, రాజకీయ హక్కులు, ప్రభుత్వ వ్యవస్థలో ప్రాతినిధ్యం వంటి అంశాలపై ముఖ్యంగా ముస్లిం ప్రజల్లో అసంతృప్తి పెరుగుతోంది. సామాజిక, ఆర్థిక అసమానతలు, ప్రభుత్వ విధానాలపై విమర్శలు ఎక్కువవుతున్న సమయంలో ప్రజా ఉద్యమాలు కూడా క్రమంగా బలపడుతున్నాయి. ఈ మరణాలను అనంతరం "అమరవీరుల త్యాగం"గా గుర్తిస్తూ ప్రతి ఏడాది జూలై 13న నివాళులు అర్పించే సంప్రదాయం ఏర్పడింది. శ్రీనగర్‌లోని నక్శ్‌బంద్ సాహిబ్ సమాధి ప్రాంగణంలో ఈ 22 మంది సమాధులు ఉన్నాయని భావించబడుతుంది. అనేక సంవత్సరాల పాటు అక్కడ అధికారికంగా నివాళులు అర్పించడం, ప్రజా కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం ఆనవాయితీగా కొనసాగింది.

కాశ్మీర్ రాజకీయ చరిత్రలో ఈ ఘటనకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. 1931 కాల్పుల తర్వాత ప్రజల్లో రాజకీయ అవగాహన మరింత పెరిగింది. సంఘటిత ప్రజా ఉద్యమాలు వేగం పుంజుకున్నాయి. అనంతర కాలంలో ఏర్పడిన రాజకీయ సంస్థలు, ప్రజాస్వామ్య హక్కుల కోసం జరిగిన ఉద్యమాలకు ఈ సంఘటన ఒక ముఖ్యమైన ప్రేరణగా నిలిచిందని చరిత్రకారులు విశ్లేషిస్తున్నారు.