మహారాష్ట్ర మహిళా నగదు పథకంలో 90 లక్షల మంది తొలగింపు

మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం మహిళల ఆర్థిక సాధికారత కోసం అమలు చేస్తున్న ముఖ్యమంత్రి మాఝీ లాడ్కీ బహిన్‌ యోజన అమలుపై ఇప్పుడు పలు ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. రాష్ట్రంలో మహిళలకు నెలకు రూ.1,500 చొప్పున ఆర్థిక సహాయం అందించే ఈ పథకం లక్షలాది కుటుంబాలకు ఆర్థికంగా అండగా నిలిచినప్పటికీ, లబ్ధిదారుల ధ్రువీకరణ ప్రక్రియలో భారీ సంఖ్యలో పేర్లు తొలగించడంతో పథకం అమలుపై చర్చ మొదలైంది. ప్రభుత్వ ధ్రువీకరణ ప్రక్రియలో 90 లక్షల మందికి పైగా లబ్ధిదారులను జాబితా నుంచి తొలగించినట్లు సమాచారం. వీరిలో ఎక్కువ మంది తప్పనిసరి గుర్తింపు ధ్రువీకరణ ప్రక్రియను పూర్తి చేయలేకపోయినవారిగా అధికారులు గుర్తించారు. మరోవైపు అర్హత లేని వ్యక్తులు కూడా పథకం ప్రయోజనం పొందుతున్నట్లు పరిశీలనలో బయటపడింది.  ముఖ్యమంత్రి మాఝీ లాడ్కీ బహిన్‌ యోజనను మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం 2024లో ప్రారంభించింది. రాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు కొన్ని నెలల ముందు ప్రారంభమైన ఈ పథకం తక్కువ సమయంలోనే భారీ సంఖ్యలో మహిళలను తన పరిధిలోకి తీసుకుంది. అర్హత కలిగిన మహిళలకు ప్రతి నెలా రూ.1,500 ఆర్థిక సహాయం అందించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం. పేద, తక్కువ ఆదాయం కలిగిన కుటుంబాలకు చెందిన మహిళలకు నేరుగా నగదు అందించడం ద్వారా వారి రోజువారీ అవసరాలు, వైద్య ఖర్చులు, పిల్లల విద్య, ఇంటి నిర్వహణ వంటి అంశాల్లో కొంత ఆర్థిక సహాయం అందించాలన్నది ప్రభుత్వ లక్ష్యంగా ఉంది. ఎన్నికల సమయంలో ఈ పథకం రాజకీయంగా కూడా కీలక అంశంగా మారింది.

ఈ పథకం ద్వారా లబ్ధి పొందిన మహిళల్లో మహారాష్ట్రలోని సంభాజీనగర్‌ జిల్లాకు చెందిన నిర్మలా బావస్కర్‌ ఒకరు. రెండు సంవత్సరాల క్రితం వరకు ఆమెకు స్వంతంగా బ్యాంకు ఖాతా కూడా లేదని వివరాలు చెబుతున్నాయి. భర్తను కోల్పోయిన ఆమె ఇంటి పనులు చేస్తూ జీవనం సాగిస్తున్నారు. కుటుంబంలోకి వచ్చే డబ్బుపై తనకు పూర్తి నియంత్రణ లేకపోవడం, పత్రాలపై సంతకం చేయడానికి బదులుగా వేలిముద్ర వేయాల్సిన పరిస్థితి ఉండటం వంటి సమస్యలను ఆమె ఎదుర్కొన్నారు. లాడ్కీ బహిన్‌ పథకంలో చేరిన తర్వాత ఆమె జీవితంలో కొంత మార్పు వచ్చింది.

పథకంలో చేరిన తర్వాత బావస్కర్‌కు స్వంత బ్యాంకు ఖాతా ఏర్పడింది. ప్రతి నెలా అందే రూ.1,500 మొత్తాన్ని ఆమె తన అవసరాలకు వినియోగించుకునే అవకాశం పొందారు. మొత్తం పెద్దది కాకపోయినా వైద్య ఖర్చుల విషయంలో తమ కుటుంబానికి అది ఎంతో ఉపయోగపడిందని ఆమె పేర్కొన్నారు. అంతేకాకుండా ఈ పథకం ద్వారా వచ్చిన ఆర్థిక స్వావలంబన తనలో కొత్త ఉత్సాహాన్ని కలిగించిందని, చివరకు రాయడం కూడా నేర్చుకున్నానని ఆమె వెల్లడించారు. ఈ ఉదాహరణ పథకం వల్ల కొంతమంది మహిళలకు కేవలం నగదు సహాయం మాత్రమే కాకుండా బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థతో అనుసంధానం, ఆర్థిక స్వతంత్రత వంటి ప్రయోజనాలు కూడా లభించినట్లు చూపిస్తోంది.

లాడ్కీ బహిన్‌ యోజనలో 2.6 కోట్లకు పైగా మహిళలు నమోదు చేసుకున్నట్లు సమాచారం. ఇంత భారీ సంఖ్యలో లబ్ధిదారులు ఉండటం వల్ల ఈ పథకం దేశంలోని అతిపెద్ద రాష్ట్ర స్థాయి నగదు బదిలీ పథకాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. ప్రతి నెలా లక్షలాది కుటుంబాలకు నేరుగా నగదు అందడం వల్ల పథకానికి భారీ ఆర్థిక బాధ్యత కూడా ఏర్పడింది. ప్రభుత్వ ఖజానాపై పడుతున్న వ్యయం, అర్హత కలిగిన వారికి మాత్రమే ప్రయోజనం చేరుతోందా లేదా అన్న అంశాలు ఇప్పుడు ప్రధానంగా చర్చకు వస్తున్నాయి.

ఇదే సమయంలో భారతదేశ జాతీయ ఆడిటర్‌ మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వ వ్యయంపై కీలక అంశాలను ప్రస్తావించినట్లు సమాచారం. మహిళా మరియు శిశు అభివృద్ధి శాఖ తనకు అనుమతించిన బడ్జెట్‌ కంటే రూ.35,410 కోట్లకు పైగా అదనంగా ఖర్చు చేసినట్లు ఆడిట్‌లో పేర్కొన్నట్లు నివేదికలు చెబుతున్నాయి. లాడ్కీ బహిన్‌ పథకం ప్రారంభమైన తొలి ఆర్థిక సంవత్సరంలోనే మొత్తం రూ.33,237 కోట్లను ఖర్చు చేసినట్లు సమాచారం. పథకం విస్తృత స్థాయిని పరిశీలిస్తే ఈ మొత్తం ఎంత పెద్దదో అర్థమవుతుంది. కోట్లాది మహిళలకు నెలవారీ నగదు సహాయం అందించడానికి ప్రభుత్వం భారీగా నిధులను కేటాయించాల్సి వచ్చింది.