భారత్, చైనాతో సంబంధాలపై బలెన్‌ షా కొత్త అడుగు

నేపాల్‌ ప్రధానమంత్రి బలెన్‌ షా భారత్‌, చైనాలతో సంబంధాల విషయంలో సమతుల్య దౌత్య విధానాన్ని అనుసరించేందుకు సిద్ధమవుతున్న సంకేతాలు సోమవారం వెలువడ్డాయి. ప్రధానిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన తర్వాత విదేశాంగ వ్యవహారాలపై ఎక్కువగా మాట్లాడని బలెన్‌ షా, తొలిసారిగా కాఠ్‌మాండూలోని సింఘదర్బార్‌లో భారత్‌, చైనా రాయబారులతో విడివిడిగా సమావేశమయ్యారు. ముందుగా భారత రాయబారి నవీన్‌ శ్రీవాస్తవతో భేటీ అయిన ఆయన, అనంతరం చైనా రాయబారి జాంగ్‌ మావోమింగ్‌తో సమావేశమయ్యారు. రెండు దేశాలతో చారిత్రక సంబంధాలను మరింత బలోపేతం చేయాలన్న ఆకాంక్షను ఈ సమావేశాల్లో వ్యక్తం చేసినట్లు ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం తెలిపింది.

భారత రాయబారితో సమావేశం అనంతరం కొద్ది గంటలకే చైనా రాయబారిని కలవడం నేపాల్‌ దౌత్య వర్గాల్లో ఆసక్తిని రేకెత్తించింది. మొదట భారత్‌, ఆ తర్వాత చైనాతో భేటీ కావడాన్ని కొందరు విశ్లేషకులు ప్రత్యేక దౌత్య సంకేతంగా అభివర్ణించారు. నేపాల్‌కు భౌగోళికంగా, ఆర్థికంగా అత్యంత కీలకమైన రెండు పొరుగు దేశాలతో సంబంధాలను సమానంగా కొనసాగించేందుకు బలెన్‌ షా ప్రయత్నిస్తున్నారని వారు విశ్లేషిస్తున్నారు. త్వరలో అమెరికా రాయబార కార్యాలయంలోని ఉన్నతాధికారితో కూడా ఆయన సమావేశమయ్యే అవకాశం ఉందని సమాచారం.

భారత్‌, చైనా రాయబారులతో జరిగిన వేర్వేరు సమావేశాల్లో ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను మరింత బలోపేతం చేయడం, పరస్పర సహకారాన్ని పెంచడం, అభివృద్ధి భాగస్వామ్యాన్ని విస్తరించడం వంటి అంశాలపై చర్చించినట్లు నేపాల్‌ ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం సామాజిక మాధ్యమాల ద్వారా వెల్లడించింది. రెండు దేశాల సహకారంతో నేపాల్‌ ప్రజలకు పరస్పర ప్రయోజనాలు కలిగేలా అభివృద్ధి కార్యక్రమాలను ముందుకు తీసుకెళ్లాలన్న ఉద్దేశాన్ని షా వ్యక్తం చేసినట్లు పేర్కొంది.

దేశీయ అంశాలపై ఎక్కువగా దృష్టి పెట్టిన బలెన్‌ షా ఇప్పటివరకు కాఠ్‌మాండూలోని విదేశీ రాయబారులతో వ్యక్తిగత సమావేశాలకు దూరంగా ఉన్నారు. విదేశీ రాయబారులను ఒకేసారి కలిసిన సందర్భాలు ఉన్నప్పటికీ, విడివిడిగా సమావేశాలు నిర్వహించడంలో ఆయన పెద్దగా ఆసక్తి చూపలేదు. దీంతో తాజా భేటీలు నేపాల్‌ విదేశాంగ విధానంలో మార్పుకు సూచనగా కనిపిస్తున్నాయని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు. దేశీయ వ్యవహారాల నుంచి అంతర్జాతీయ సంబంధాల వైపు ప్రధానమంత్రి దృష్టి మళ్లిందని వారు అభిప్రాయపడుతున్నారు.

మాజీ నేపాల్‌ ప్రధాని సుశీల్‌ కొయిరాలా విదేశాంగ సలహాదారు దినేశ్‌ భట్టారాయ్‌ ఈ సమావేశాలు చాలా కాలం క్రితమే జరగాల్సి ఉందని వ్యాఖ్యానించారు. ప్రధానిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన వెంటనే పొరుగు దేశాలతో ఇలాంటి చర్చలు ప్రారంభించి ఉండాల్సిందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. నేపాల్‌ తన తక్షణ పొరుగు దేశాలైన భారత్‌, చైనాలతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించడంతో పాటు దూరంలోని అగ్రరాజ్యమైన అమెరికాతోనూ మంచి సంబంధాలు కలిగి ఉండాల్సిన అవసరాన్ని బలెన్‌ షా గుర్తించినట్లు ఈ సమావేశాలు సూచిస్తున్నాయని ఆయన పేర్కొన్నారు.

భారత్‌, చైనాలతో పాటు ఇతర మిత్ర దేశాల రాయబారులతో కూడా బలెన్‌ షా సమావేశాలు నిర్వహించే అవకాశం ఉంది. బ్రిటన్‌, యూరోపియన్‌ సమాఖ్యలోని కీలక దేశాలు, తూర్పు ఆసియా దేశాల ప్రతినిధులతో ఆయన చర్చలు జరపవచ్చని సమాచారం. నేపాల్‌కు ఆ దేశాలు కీలక దాతలు, అభివృద్ధి భాగస్వాములుగా ఉన్నాయి. మౌలిక సదుపాయాలు, పెట్టుబడులు, వాణిజ్యం, అభివృద్ధి సహకారం వంటి రంగాల్లో విదేశీ భాగస్వామ్యాన్ని పెంచుకోవడానికి ఈ సమావేశాలు ఉపయోగపడే అవకాశం ఉంది.

అయితే బలెన్‌ షా గతంలో అనుసరించిన వైఖరికి తాజా పరిణామాలు భిన్నంగా కనిపిస్తున్నాయి. మే నెలలో అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్‌ ట్రంప్‌ దక్షిణ, మధ్య ఆసియా వ్యవహారాల ప్రత్యేక ప్రతినిధి సెర్గియో గోర్‌తో సమావేశాన్ని బిజీ షెడ్యూల్‌ కారణంగా ఆయన తిరస్కరించారు. అనంతరం గోర్‌ నేపాల్‌ విదేశాంగ మంత్రి శిశిర్‌ ఖనాల్‌తో సమావేశమయ్యారు. అదే నెలలో భారత విదేశాంగ కార్యదర్శి విక్రమ్‌ మిస్రీ కాఠ్‌మాండూ పర్యటన కూడా వాయిదా పడింది. బలెన్‌ షా తన సమాన హోదా కలిగిన ప్రతినిధులతోనే నేరుగా చర్చలు జరపాలని భావించినట్లు అప్పట్లో సమాచారం వచ్చింది.

నేపాల్‌ గత ప్రధానమంత్రుల విధానాలతో పోలిస్తే బలెన్‌ షా దౌత్య వ్యవహారాల తీరు భిన్నంగా ఉందని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు. గతంలో కొందరు ప్రధానమంత్రులు విదేశీ రాయబారులతో చాలా సులభంగా, తక్కువ ప్రోటోకాల్‌తోనూ సమావేశాలు నిర్వహించేవారు. అయితే బలెన్‌ షా మాత్రం అధికారం చేపట్టిన తొలి నెలల్లో విదేశాంగ వ్యవహారాల కంటే దేశీయ సమస్యలపై ఎక్కువగా దృష్టి పెట్టారు. ఇప్పుడు నాలుగున్నర నెలల తర్వాత అంతర్జాతీయ భాగస్వాములతో ప్రత్యక్ష సంబంధాల ప్రాధాన్యాన్ని గుర్తించినట్లు తాజా సమావేశాలు సూచిస్తున్నాయి.

భారత రాయబారి నవీన్‌ శ్రీవాస్తవ, చైనా రాయబారి జాంగ్‌ మావోమింగ్‌తో సమావేశాల అనంతరం బలెన్‌ షా తీసుకున్న మరో చర్య కూడా సామాజిక మాధ్యమాల్లో చర్చకు దారితీసింది. సాధారణంగా ధరించే నల్లటి చతురస్రాకార కళ్లద్దాలను తొలగించి ఇద్దరు రాయబారులతో ఫొటోలకు పోజులు ఇవ్వడం నెటిజన్ల దృష్టిని ఆకర్షించింది. ఆయన దౌత్యపరమైన కొత్త దశను ప్రారంభిస్తున్నారన్న చర్చకు ఈ చిత్రాలు మరింత ఊతమిచ్చాయి.

నేపాల్‌-భారత్‌ సంబంధాలకు ఆర్థిక ప్రాధాన్యం కూడా అత్యంత ఎక్కువ. నేపాల్‌ మొత్తం విదేశీ వస్తు వాణిజ్యంలో భారత్‌ వాటా దాదాపు మూడింట రెండొంతులు ఉంటుందని సమాచారం. అంతేకాకుండా నేపాల్‌లో విదేశీ పెట్టుబడులకు భారత్‌ ప్రధాన వనరుగా ఉంది. మౌలిక సదుపాయాలు, విద్యుత్‌, రహదారులు, వాణిజ్యం, పర్యాటకం వంటి రంగాల్లో రెండు దేశాల మధ్య విస్తృత సహకారం కొనసాగుతోంది. అందువల్ల బలెన్‌ షా త్వరలో భారత్‌ పర్యటన చేపడతారా అన్నది ఆసక్తికరంగా మారింది.

నేపాల్‌ ప్రధానమంత్రుల సంప్రదాయంలో భారత్‌ పర్యటనకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. గతంలో అనేక మంది ప్రధానమంత్రులు తమ తొలి విదేశీ పర్యటనగా న్యూఢిల్లీని ఎంచుకున్నారు. బలెన్‌ షా మాత్రం ఇప్పటివరకు భారత్‌ పర్యటన చేపట్టలేదు. దీంతో ఆయన ఢిల్లీ పర్యటన కోసం ఇరు దేశాల దౌత్య వర్గాలు ఆసక్తిగా ఎదురుచూస్తున్నాయి. తాజా సమావేశాలు ఆ పర్యటనకు పునాది వేస్తాయన్న అభిప్రాయం కూడా వ్యక్తమవుతోంది.

చైనాతోనూ నేపాల్‌ ఆర్థిక, మౌలిక సదుపాయాల సంబంధాలను కొనసాగిస్తోంది. నేపాల్‌ రెండో అతిపెద్ద వాణిజ్య భాగస్వామిగా చైనా ఉంది. రహదారులు, మౌలిక సదుపాయాలు, పెట్టుబడులు, పర్యాటకం వంటి రంగాల్లో చైనా సహకారం నేపాల్‌కు కీలకంగా ఉంది. అదే సమయంలో టిబెట్‌ అంశం చైనా-నేపాల్‌ సంబంధాల్లో సున్నితమైన అంశంగా కొనసాగుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో కాఠ్‌మాండూలో నిర్వహించాల్సిన టిబెట్‌ అధ్యయనాలపై ఒక అంతర్జాతీయ సదస్సును రద్దు చేయాలన్న బీజింగ్‌ అభ్యర్థనను నేపాల్‌ అంగీకరించడం చైనాతో సంబంధాలను సమతుల్యం చేసే ప్రయత్నంగా విశ్లేషకులు చూస్తున్నారు.

బలెన్‌ షా తాజా దౌత్య చురుకుదనం నేపాల్‌ విదేశాంగ విధానంలో కొత్త దశకు సంకేతంగా మారుతోంది. భారత్‌, చైనాల మధ్య సమతుల్యతను కొనసాగిస్తూ అమెరికా, యూరప్‌, తూర్పు ఆసియా దేశాలతోనూ సంబంధాలను బలోపేతం చేయాలని ఆయన ప్రయత్నిస్తున్నట్లు కనిపిస్తోంది. అయితే ఈ సమతుల్య విధానాన్ని ఆచరణలో ఎంతవరకు కొనసాగిస్తారు, భారత్‌తో సంబంధాలకు ఎంత ప్రాధాన్యం ఇస్తారు, చైనాతో సహకారాన్ని ఏ స్థాయిలో ముందుకు తీసుకెళ్తారు అన్నది రాబోయే నెలల్లో స్పష్టమయ్యే అవకాశం ఉంది.