ముజఫర్‌నగర్‌ చెత్తపై పర్యావరణ పరిహారం విధించండి: ఎన్‌జీటీ

ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని ముజఫర్‌నగర్‌ కిడ్వాయ్‌ నగర్‌ చెత్త పారబోయే ప్రాంతంలో పేరుకుపోయిన పాత వ్యర్థాలను పూర్తిగా తొలగించకపోవడంపై జాతీయ హరిత ట్రైబ్యునల్‌ తీవ్రంగా స్పందించింది. చెత్త పేరుకుపోవడానికి బాధ్యులైన వ్యక్తులపై పర్యావరణ పరిహారం విధించేలా తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని ఉత్తరప్రదేశ్‌ కాలుష్య నియంత్రణ మండలిని ఆదేశించింది. సహజ న్యాయ సూత్రాలను పాటిస్తూ పరిహారం విధించాలని స్పష్టం చేసింది. చెత్తను శాస్త్రీయంగా తొలగించామని మున్సిపల్‌ అధికారులు చెబుతున్నప్పటికీ, భారీ పరిమాణంలో పాత వ్యర్థాలు ఇంకా అక్కడే ఉన్నట్లు విచారణలో వెల్లడైంది. దీంతో అధికారులు ఇచ్చిన లెక్కలు, వాస్తవ పరిస్థితుల మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసంపై ధర్మాసనం ప్రశ్నలు సంధించింది.

ముజఫర్‌నగర్‌ నగర పాలక సంస్థ పరిధిలో ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ సక్రమంగా జరగడం లేదని, అక్రమంగా చెత్తను పారబోస్తున్నారని వచ్చిన ఆరోపణలపై జాతీయ హరిత ట్రైబ్యునల్‌ ఈ కేసును పరిశీలిస్తోంది. ట్రైబ్యునల్‌ ప్రధాన ధర్మాసనంలోని చైర్‌పర్సన్‌ జస్టిస్‌ ప్రకాశ్‌ శ్రీవాస్తవ, నిపుణ సభ్యుడు అఫ్రోజ్‌ అహ్మద్‌ ఈ వ్యవహారాన్ని విచారిస్తున్నారు. 2024 నుంచే ఈ అంశాన్ని ధర్మాసనం పర్యవేక్షిస్తోంది. కిడ్వాయ్‌ నగర్‌ ప్రాంతంలో పేరుకుపోయిన పాత చెత్తను తొలగించడం, శాస్త్రీయంగా నిర్వహించడం, పర్యావరణ నిబంధనలను అమలు చేయడం వంటి అంశాలపై గతంలో కూడా పలుమార్లు ఆదేశాలు జారీ చేసింది.

ఇటీవలి విచారణలో ముజఫర్‌నగర్‌ మున్సిపల్‌ కౌన్సిల్‌ సమర్పించిన వివరాలను ధర్మాసనం పరిశీలించింది. కిడ్వాయ్‌ నగర్‌ ప్రాంతంలో పేరుకుపోయిన పాత వ్యర్థాల్లో 2,24,655 మెట్రిక్‌ టన్నులను శాస్త్రీయ పద్ధతిలో తొలగించినట్లు మున్సిపల్‌ అధికారులు తమ సమాధానంలో పేర్కొన్నారు. అదే సమయంలో కొంత పరిమాణంలో పాత వ్యర్థాలు ఇంకా డంప్‌ ప్రాంతంలో మిగిలి ఉన్నాయని కూడా వెల్లడించారు. అయితే విచారణ సందర్భంగా సుమారు ఐదు లక్షల మెట్రిక్‌ టన్నుల పాత వ్యర్థాలు ఇంకా అక్కడే ఉన్నట్లు ట్రైబ్యునల్‌కు సమాచారం అందింది.

మున్సిపల్‌ కౌన్సిల్‌ ఇచ్చిన లెక్కలు, విచారణ సమయంలో వెల్లడైన సమాచారం మధ్య భారీ వ్యత్యాసం ఉండటంతో జాతీయ హరిత ట్రైబ్యునల్‌ దీనిపై ప్రశ్నించింది. ఒకవైపు రెండు లక్షల టన్నులకు పైగా పాత చెత్తను శాస్త్రీయంగా తొలగించామని అధికారులు చెబుతుండగా, మరోవైపు దాదాపు ఐదు లక్షల మెట్రిక్‌ టన్నుల చెత్త ఇంకా అక్కడే ఉన్నట్లు ఎందుకు వెల్లడవుతోందని ధర్మాసనం ఆరా తీసింది. చెత్త నిర్వహణపై అధికారులు సమర్పించిన నివేదికలు, క్షేత్రస్థాయిలో ఉన్న పరిస్థితులు ఒకే విధంగా లేవన్న అంశం ఈ విచారణలో ప్రధానంగా మారింది.

2024 అక్టోబర్‌ 29 నుంచి నవంబర్‌ 3 వరకు నిర్వహించిన తాజా సర్వే, అంచనా ప్రకారం కిడ్వాయ్‌ నగర్‌ వ్యర్థాల నిర్వహణ కేంద్రంలో తొలగించిన పాత వ్యర్థాల పరిమాణం సుమారు 2,08,574.976 మెట్రిక్‌ టన్నులుగా అంచనా వేశారు. ఈ వ్యర్థాలను పూర్తిగా తొలగించేందుకు 2028 ఏప్రిల్‌ 30 వరకు గడువు నిర్ణయించినట్లు అధికారులు తెలిపారు. అయితే పాత చెత్తను తొలగించేందుకు ఇంత సుదీర్ఘ కాలపరిమితి ఎందుకు అవసరమవుతోంది, అప్పటి నుంచి కొత్తగా ఎంత వ్యర్థం పేరుకుపోయిందన్న అంశాలపై కూడా ట్రైబ్యునల్‌ దృష్టి సారించింది.

ఆగస్టు 3న ముజఫర్‌నగర్‌ మున్సిపల్‌ కౌన్సిల్‌ సమర్పించిన అఫిడవిట్‌ను కూడా ధర్మాసనం పరిశీలించింది. 2024 నవంబర్‌ 3 తర్వాత కిడ్వాయ్‌ నగర్‌ ప్రాంతంలో ఎంత పరిమాణంలో కొత్తగా పాత వ్యర్థాలు పేరుకుపోయాయన్న విషయాన్ని ఆ అఫిడవిట్‌లో స్పష్టంగా వెల్లడించలేదని ట్రైబ్యునల్‌ గుర్తించింది. వ్యర్థాల తొలగింపుపై అధికారులు తీవ్రంగా, నిరంతరంగా చర్యలు తీసుకున్నట్లు కనిపించడం లేదని ధర్మాసనం అభిప్రాయపడింది. చెత్త తొలగింపులో వేగం లేకపోవడం వల్ల సమస్య మరింత తీవ్రమయ్యే అవకాశం ఉందని పరోక్షంగా స్పష్టం చేసింది.

పాత చెత్తను తొలగించకుండా అదే ప్రాంతంలో పేరుకుపోయేలా అనుమతించడం పర్యావరణానికి తీవ్రమైన ముప్పును కలిగిస్తుందని ట్రైబ్యునల్‌ పేర్కొంది. దీర్ఘకాలంగా పేరుకుపోయిన వ్యర్థాల నుంచి దుర్వాసన, కాలుష్యం, భూగర్భజలాల కలుషితం, గాలి నాణ్యతపై ప్రతికూల ప్రభావం వంటి సమస్యలు తలెత్తే అవకాశం ఉంటుంది. చెత్తకు సమీపంలో నివసించే ప్రజల ఆరోగ్యంపై కూడా ప్రభావం పడే ప్రమాదం ఉంది. ఈ అంశాల నేపథ్యంలో వ్యర్థాల నిర్వహణలో నిర్లక్ష్యాన్ని అంగీకరించలేమని న్యాయస్థానం సూచించింది.

ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ నిబంధనలు, 2016ను పాటించకపోయారన్న ఆరోపణలను కూడా ట్రైబ్యునల్‌ పరిగణనలోకి తీసుకుంది. చెత్తను శాస్త్రీయ పద్ధతిలో సేకరించడం, వేరు చేయడం, శుద్ధి చేయడం, పునర్వినియోగానికి అనువైన పదార్థాలను వేరు చేయడం, మిగిలిన వ్యర్థాలను పర్యావరణానికి హాని కలగకుండా నిర్వహించడం వంటి అంశాలు నిబంధనల్లో కీలకంగా ఉన్నాయి. అయితే కిడ్వాయ్‌ నగర్‌ ప్రాంతంలో పాత వ్యర్థాలు నిరంతరం పేరుకుపోతుండటం నిబంధనల అమలుపై అనుమానాలు కలిగిస్తున్నట్లు విచారణలో చర్చకు వచ్చింది.

ఈ నేపథ్యంలో ఉత్తరప్రదేశ్‌ కాలుష్య నియంత్రణ మండలికి ట్రైబ్యునల్‌ కీలక ఆదేశాలు జారీ చేసింది. కిడ్వాయ్‌ నగర్‌లో పాత వ్యర్థాలను తొలగించడంలో విఫలమైనందుకు, అలాగే మరింత వ్యర్థాలు పేరుకుపోయే పరిస్థితిని అనుమతించినందుకు పర్యావరణ పరిహారం విధించేందుకు తగిన చర్యలు తీసుకోవాలని ఆదేశించింది. చెత్త పేరుకుపోవడానికి బాధ్యులైన వ్యక్తులు లేదా సంస్థలను గుర్తించి, వారికి సహజ న్యాయ సూత్రాల ప్రకారం నోటీసులు, అవకాశం కల్పించిన అనంతరం పరిహారం విధించాలని స్పష్టం చేసింది.

పర్యావరణ పరిహారం విధించడం ద్వారా చెత్త నిర్వహణలో నిర్లక్ష్యంగా వ్యవహరించే స్థానిక సంస్థలకు బాధ్యతను గుర్తుచేయాలని ట్రైబ్యునల్‌ ఉద్దేశించింది. పర్యావరణ పరిరక్షణలో స్థానిక సంస్థలు తమ బాధ్యతలను సక్రమంగా నిర్వర్తించాల్సిన అవసరం ఉందని ఈ ఆదేశాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ప్రజారోగ్యానికి, పర్యావరణానికి ముప్పు కలిగించే విధంగా చెత్త పేరుకుపోయే పరిస్థితి ఏర్పడితే బాధ్యులపై ఆర్థిక బాధ్యత కూడా మోపవచ్చన్న సంకేతాన్ని ఈ వ్యవహారం ఇస్తోంది.

కిడ్వాయ్‌ నగర్‌ ప్రాంతంలో వ్యర్థాల పేరుకుపోవడం వల్ల సమీప ప్రాంతాల ప్రజలు ఎదుర్కొంటున్న పర్యావరణ, ఆరోగ్య సమస్యలపై కూడా ట్రైబ్యునల్‌ దృష్టి పెట్టింది. చెత్త నుంచి వెలువడే కాలుష్య పదార్థాలు గాలి, నీరు, నేలపై ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉందని సంబంధిత వర్గాలు కోర్టు దృష్టికి తీసుకెళ్లాయి. ముఖ్యంగా దీర్ఘకాలంగా తొలగించకుండా ఉంచిన పాత వ్యర్థాల విషయంలో సమస్య మరింత సంక్లిష్టంగా మారుతుందని న్యాయస్థానం పరిశీలించింది. అందువల్ల చెత్తను తొలగించడంతో పాటు భవిష్యత్తులో మళ్లీ పేరుకుపోకుండా శాశ్వత చర్యలు తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది.

తదుపరి విచారణకు ముందు ఉత్తరప్రదేశ్‌ కాలుష్య నియంత్రణ మండలి తన నివేదికను సమర్పించాల్సి ఉంటుంది. తదుపరి విచారణ అక్టోబర్‌ 14న జరగనుంది. విచారణకు కనీసం వారం రోజుల ముందే తన నివేదికను సమర్పించాలని ట్రైబ్యునల్‌ ఆదేశించింది. కిడ్వాయ్‌ నగర్‌లో ప్రస్తుతం ఎంత పరిమాణంలో పాత వ్యర్థాలు ఉన్నాయో, ఇప్పటివరకు ఎంత తొలగించారో, కొత్తగా ఎంత వ్యర్థం చేరిందో, తొలగింపు ప్రక్రియకు ఎంత సమయం పడుతుందో వంటి వివరాలను నివేదికలో వెల్లడించే అవకాశం ఉంది.

ముజఫర్‌నగర్‌ వ్యర్థాల వ్యవహారం స్థానిక సంస్థల ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణపై మరోసారి ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతోంది. నగరాల్లో జనాభా, వ్యర్థాల ఉత్పత్తి పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో చెత్త నిర్వహణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉంది. ఒకసారి చెత్త పేరుకుపోయిన తర్వాత దాన్ని తొలగించేందుకు భారీ వ్యయం, ఎక్కువ సమయం అవసరమవుతుంది. అదే సమయంలో పర్యావరణానికి, ప్రజారోగ్యానికి కలిగే నష్టం కూడా పెరుగుతుంది. అందువల్ల రోజువారీ వ్యర్థాల నిర్వహణలోనే స్థానిక సంస్థలు అప్రమత్తంగా వ్యవహరించాల్సిన అవసరం ఉంది.

మొత్తంగా, ముజఫర్‌నగర్‌ కిడ్వాయ్‌ నగర్‌లో పాత వ్యర్థాల తొలగింపుపై జాతీయ హరిత ట్రైబ్యునల్‌ మరోసారి కఠిన వైఖరి ప్రదర్శించింది. అధికారులు ఇచ్చిన చెత్త పరిమాణ లెక్కలు, విచారణ సమయంలో వెల్లడైన వివరాల మధ్య వ్యత్యాసంపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తిన ధర్మాసనం, వ్యర్థాల తొలగింపులో తగిన చర్యలు తీసుకోలేదని అభిప్రాయపడింది. బాధ్యులపై పర్యావరణ పరిహారం విధించాలని ఉత్తరప్రదేశ్‌ కాలుష్య నియంత్రణ మండలిని ఆదేశించింది. అక్టోబర్‌ 14న జరగనున్న తదుపరి విచారణకు ముందు పూర్తి నివేదిక సమర్పించాలని సూచించింది.