పాక్ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లో పెరుగుతున్న అసంతృప్తి..

పాకిస్థాన్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లో పరిస్థితులు రోజురోజుకూ ఉద్రిక్తంగా మారుతున్నాయి. రావలకోట్‌, ముజఫరాబాద్‌ సహా పలు ప్రాంతాల్లో స్థానిక ప్రజల్లో పాకిస్థాన్‌ ప్రభుత్వ విధానాలపై అసంతృప్తి పెరుగుతోంది. జూలై 27 నుంచి ఆగస్టు 1 వరకు జరిగిన నిరసనలు తీవ్ర రూపం దాల్చడంతో పరిస్థితి అదుపు తప్పింది. ఆందోళనకారులు భద్రతా వాహనాలకు నిప్పుపెట్టగా, భద్రతా బలగాలు పలు ప్రాంతాల్లో కాల్పులు జరిపినట్లు సమాచారం. ఈ పరిణామాల్లో ఇరువైపులా ప్రాణనష్టం జరిగినట్లు తెలుస్తోంది. నిరసనలు, రాజకీయ అసంతృప్తి, ప్రాంతీయ హక్కులపై డిమాండ్లు కలిసి పాకిస్థాన్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లో కొత్త రాజకీయ పరిస్థితికి దారితీస్తున్నాయి.

ఈ అసంతృప్తి ఒక్కసారిగా పుట్టుకొచ్చింది కాదు. చాలా కాలంగా స్థానిక ప్రజల్లో పేరుకుపోతున్న ఆగ్రహం ఇప్పుడు బహిరంగ నిరసనల రూపంలో బయటపడుతున్నట్లు విశ్లేషణలు సూచిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా ప్రాంతీయ రాజకీయ ఆకాంక్షలకు భిన్నంగా పాకిస్థాన్‌ జాతీయ రాజకీయ విధానాలు అమలు కావడం స్థానికుల్లో వ్యతిరేకతను పెంచినట్లు తెలుస్తోంది. పాకిస్థాన్‌ తన రాజకీయ, రాజ్యాంగ వ్యవస్థలో ఈ ప్రాంతాలను మరింతగా విలీనం చేయాలన్న ఆలోచనలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం కూడా స్థానిక అసంతృప్తికి కారణమైంది.

2019లో జమ్మూకశ్మీర్‌కు సంబంధించిన ప్రత్యేక హోదా మార్పుల అనంతరం పాకిస్థాన్‌ ఆక్రమిత ప్రాంతాల్లోనూ రాజకీయ పరిణామాలపై ప్రభావం పడింది. ఆ తర్వాత గిల్గిత్‌-బాల్టిస్థాన్‌, పాకిస్థాన్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లోని కొన్ని రాజకీయ వర్గాలు పాకిస్థాన్‌ విధానాలను బహిరంగంగా ప్రశ్నించడం ప్రారంభించాయి. 2020లో గిల్గిత్‌-బాల్టిస్థాన్‌ ప్రత్యేక హోదాను మార్చే అంశంపై చర్చలు ముమ్మరమైనప్పుడు అక్కడి ప్రజల్లో ఆందోళన మరింత పెరిగింది. ఈ ప్రాంతాలకు ఉన్న ప్రత్యేక రాజకీయ, పరిపాలనా హోదాను తగ్గించి పాకిస్థాన్‌ సాధారణ ప్రావిన్సుల మాదిరిగా మార్చే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయన్న భావన స్థానికుల్లో బలపడింది.

పాకిస్థాన్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లోని ప్రజలకు మరో ప్రధాన సమస్య రాజకీయ ప్రాతినిధ్యానికి సంబంధించినదిగా మారింది. పాకిస్థాన్‌ నియంత్రణలో ఉన్న ప్రాంతంలోని శాసనసభలో మొత్తం 53 స్థానాలు ఉండగా, అందులో 45 స్థానాలకు నేరుగా ఎన్నికలు జరుగుతాయి. మిగిలిన స్థానాల్లో జమ్మూకశ్మీర్‌ నుంచి వలస వెళ్లిన వారికి 12 స్థానాలు రిజర్వ్‌ చేయబడ్డాయి. జమ్మూ, కశ్మీర్‌ ప్రాంతాలకు చెందిన వలసదారులకు చెరో ఆరు స్థానాలు కేటాయించారు. ఈ రిజర్వ్‌ స్థానాలు దాదాపు ప్రతి ఎన్నికలోనూ ప్రభుత్వ ఏర్పాటులో కీలకంగా మారుతున్నాయని స్థానిక వర్గాలు అభిప్రాయపడుతున్నాయి.

జమ్మూకశ్మీర్‌ నుంచి పాకిస్థాన్‌లోని వివిధ ప్రాంతాలకు వెళ్లి స్థిరపడిన వలసదారులు ఈ రిజర్వ్‌ స్థానాల ద్వారా రాజకీయ ప్రభావాన్ని కొనసాగిస్తున్నారు. వీరిలో చాలామంది పాకిస్థాన్‌ జాతీయ రాజకీయ పార్టీలకు అనుకూలంగా వ్యవహరిస్తున్నారని స్థానికులు భావిస్తున్నారు. దీంతో పాకిస్థాన్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లోని స్థానిక ప్రజల ఆకాంక్షలకు బదులుగా ఇస్లామాబాద్‌ రాజకీయ ప్రయోజనాలు శాసనసభలో ప్రతిబింబిస్తున్నాయన్న అభిప్రాయం బలపడుతోంది. ఈ పరిస్థితిపై స్థానిక రాజకీయ, సామాజిక వర్గాల్లో అసంతృప్తి పెరుగుతోంది.

ప్రస్తుతం జరుగుతున్న ఎన్నికల్లోనూ ఈ రాజకీయ సమీకరణాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. పాకిస్థాన్‌ ముస్లిం లీగ్‌ నవాజ్‌ ఆధిక్యంలో కొనసాగుతున్నట్లు సమాచారం. బిలావల్‌ భుట్టో నేతృత్వంలోని పాకిస్థాన్‌ పీపుల్స్‌ పార్టీ వెనుకంజలో ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. అయితే స్థానిక ప్రజల ఆకాంక్షలను ప్రతిబింబించే సంయుక్త అవామీ కార్యాచరణ కమిటీ ఎన్నికలను బహిష్కరించింది. 2023లో ఏర్పడిన ఈ సంస్థ అభివృద్ధి, పౌర సమస్యలు, స్థానిక హక్కుల కోసం పోరాడుతోంది. ముఖ్యంగా జమ్మూకశ్మీర్‌ వలసదారులకు కేటాయించిన రిజర్వ్‌ స్థానాలను రద్దు చేయాలన్న డిమాండ్‌ను ఈ సంస్థ ప్రధానంగా ముందుకు తీసుకువస్తోంది.

ముజఫరాబాద్‌లో జరిగిన ఎన్నికల రెండో దశ కూడా అక్కడి ఉద్రిక్త పరిస్థితులకు అద్దం పట్టింది. మొత్తం 1,483 పోలింగ్‌ కేంద్రాల్లో కేవలం 209 కేంద్రాలను మాత్రమే సాధారణ కేంద్రాలుగా అధికారులు గుర్తించినట్లు సమాచారం. మిగిలిన పోలింగ్‌ కేంద్రాలను అత్యంత సున్నితమైనవి లేదా సున్నితమైనవిగా వర్గీకరించారు. ఇది ప్రాంతంలో భద్రతా పరిస్థితులు ఎంత తీవ్రంగా ఉన్నాయో తెలియజేస్తోంది. గతంలో పాకిస్థాన్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లో ఎన్నికలు సాధారణంగా ప్రశాంతంగా జరిగేవి. ఇప్పుడు మాత్రం హింస, నిరసనలు, రాజకీయ అసంతృప్తి ఎన్నికల ప్రక్రియపైనా ప్రభావం చూపుతున్నాయి.

పాకిస్థాన్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లో మరో కీలక అంశం ఉగ్రవాద సంస్థల ఉనికి. హిజ్బుల్‌ ముజాహిదీన్‌ వంటి సంస్థలు ఈ ప్రాంతంలో చాలా కాలంగా స్థావరాలను నిర్వహిస్తున్నట్లు భద్రతా వర్గాలు పేర్కొంటున్నాయి. దశాబ్దాలుగా పాకిస్థాన్‌ ఈ ప్రాంతాన్ని వివిధ ఉగ్రవాద సంస్థలకు ఆశ్రయంగా ఉపయోగించిందనే ఆరోపణలు ఉన్నాయి. ప్రారంభ దశలో కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఈ సంస్థలకు స్థానిక మద్దతు కూడా లభించినట్లు చెబుతారు. అయితే ఇప్పుడు స్థానిక ప్రజల్లో పెరుగుతున్న అసంతృప్తి ఈ సంస్థలకు కొత్త సవాళ్లను సృష్టించే అవకాశం ఉందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.

స్థానిక మద్దతు తగ్గితే ఆయా ఉగ్రవాద సంస్థల కార్యకలాపాలు కూడా ఒత్తిడికి గురయ్యే అవకాశం ఉంది. పాకిస్థాన్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లో ఉన్న పలువురు ఉగ్రవాద కమాండర్లు, వారి అనుచరులు భారత భద్రతా సంస్థల వాంటెడ్‌ జాబితాల్లో ఉన్నారని పేర్కొంటున్నారు. వారికి సురక్షితంగా వెళ్లేందుకు ఇతర మార్గాలు పరిమితంగా ఉండటంతో స్థానిక మద్దతుపైనే ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడవచ్చని విశ్లేషణలు చెబుతున్నాయి. స్థానిక ప్రజలు తమకు వ్యతిరేకంగా మారితే ఈ సంస్థల మనుగడ, కార్యకలాపాలపై తీవ్ర ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది.

ఇదే సమయంలో జమ్మూకశ్మీర్‌ నుంచి వెళ్లిన వలసదారుల రాజకీయ పాత్రపై స్థానికుల్లో వ్యతిరేకత పెరుగుతోంది. గతంలో కశ్మీర్‌ అంశంపై పాకిస్థాన్‌ జాతీయ రాజకీయ పార్టీలు ఒకే విధమైన రాజకీయ వైఖరిని అవలంబించడంతో స్థానికులు వలసదారులపై పెద్దగా అసంతృప్తి వ్యక్తం చేయలేదు. కానీ కాలక్రమేణా రిజర్వ్‌ స్థానాల ద్వారా జాతీయ పార్టీల రాజకీయ ప్రభావం పెరుగుతుండటంతో స్థానిక హక్కులు పక్కన పడుతున్నాయన్న భావన బలపడింది. పాకిస్థాన్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌ ప్రజల ఆకాంక్షలను ప్రతిబింబించాల్సిన శాసనసభలో తమకు చెందని రాజకీయ ప్రభావం పెరుగుతోందని స్థానికులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.

పాకిస్థాన్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లో ప్రస్తుతం కనిపిస్తున్న పరిణామాలు కేవలం ధరల పెరుగుదల, అభివృద్ధి లోపం లేదా పౌర సమస్యలకు మాత్రమే పరిమితం కావడం లేదు. ప్రాంతీయ స్వయంప్రతిపత్తి, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం, వనరుల వినియోగం, స్థానిక హక్కులు, భద్రతా విధానాలు వంటి అనేక అంశాలు ఒకదానితో ఒకటి కలిసిపోయాయి. ఈ కారణంగానే రావలకోట్‌, ముజఫరాబాద్‌ తదితర ప్రాంతాల్లో నిరసనలు తీవ్రమవుతున్నాయని విశ్లేషణలు సూచిస్తున్నాయి.

పాకిస్థాన్‌ ప్రభుత్వం ఈ ప్రాంతంపై తన నియంత్రణను కొనసాగిస్తున్నప్పటికీ, స్థానిక ప్రజల్లో పెరుగుతున్న రాజకీయ చైతన్యం పరిస్థితులను మార్చే అవకాశం ఉంది. ప్రాంతీయ రాజకీయ సంస్థలు, పౌర సంఘాలు తమ సమస్యలను మరింత బలంగా ముందుకు తీసుకువస్తున్నాయి. రిజర్వ్‌ స్థానాల రద్దు, స్థానిక ప్రజలకు అధిక రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం, అభివృద్ధి, పౌర సౌకర్యాలు వంటి అంశాలు ప్రధాన డిమాండ్లుగా మారుతున్నాయి.

మొత్తంగా చూస్తే పాకిస్థాన్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లో ప్రస్తుతం నెలకొన్న ఉద్రిక్తతకు అనేక సంవత్సరాలుగా పేరుకుపోయిన రాజకీయ, సామాజిక అసంతృప్తి నేపథ్యంగా కనిపిస్తోంది. నిరసనలు హింసాత్మకంగా మారడం, ఎన్నికల్లో భద్రతా సమస్యలు పెరగడం, పాకిస్థాన్‌ జాతీయ పార్టీలపై స్థానిక వ్యతిరేకత, వలసదారుల రిజర్వ్‌ స్థానాలపై ఆగ్రహం వంటి పరిణామాలు అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితుల్లో మార్పును సూచిస్తున్నాయి. స్థానిక మద్దతు కోల్పోతున్న ఉగ్రవాద సంస్థలకు కూడా ఇది కొత్త సవాలుగా మారే అవకాశం ఉంది. పాకిస్థాన్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లో ప్రజల అసంతృప్తి ఎంతవరకు విస్తరిస్తుంది, పాకిస్థాన్‌ ప్రభుత్వం దానికి ఎలా స్పందిస్తుంది, స్థానిక రాజకీయ శక్తులు భవిష్యత్తులో ఏ దిశగా అడుగులు వేస్తాయన్నది ఇప్పుడు కీలకంగా మారింది.