సురక్షిత మందులు ప్రజల ప్రాథమిక హక్కు.. జమ్మూకశ్మీర్ హైకోర్టు

సురక్షితమైన, నాణ్యమైన మందులు పొందడం ప్రజల ప్రాథమిక హక్కు అని జమ్మూకశ్మీర్, లడఖ్ హైకోర్టు కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది. మందుల భద్రతను కేవలం వినియోగదారుల వ్యక్తిగత ఎంపికగా మాత్రమే చూడలేమని స్పష్టం చేస్తూ, ఆరోగ్య హక్కు భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 పరిధిలోకి వస్తుందని న్యాయస్థానం పేర్కొంది. నాణ్యతా ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా లేని మందులు తయారయ్యాయన్న ఆరోపణలకు సంబంధించి ఒక ఔషధ సంస్థకు చెందిన ముగ్గురు డైరెక్టర్లపై కొనసాగుతున్న కేసును కొట్టివేయాలన్న అభ్యర్థనను హైకోర్టు తిరస్కరించింది. నాణ్యతా ప్రమాణాలు పాటించని మందులు ప్రజల ఆరోగ్యానికి నేరుగా ముప్పు కలిగించే అవకాశం ఉన్నందున, ఔషధాల తయారీ, నాణ్యత, సరఫరా విషయంలో సంస్థలు అత్యంత బాధ్యతాయుతంగా వ్యవహరించాల్సిన అవసరం ఉందని ఈ తీర్పు స్పష్టం చేస్తోంది. మందులు అనారోగ్యానికి చికిత్స అందించాల్సినవే తప్ప, వాటి నాణ్యతలో లోపాల వల్ల ప్రజలకు మరింత ఆరోగ్య సమస్యలు కలిగించే పరిస్థితి ఏర్పడకూడదని న్యాయస్థానం వ్యాఖ్యానించింది.

ఈ కేసు ప్రధానంగా నాణ్యతా ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా లేని ఔషధాల తయారీ, సరఫరా, వాటికి బాధ్యత వహించే సంస్థ నిర్వాహకులపై చట్టపరమైన చర్యలకు సంబంధించినది. సంబంధిత ఔషధ సంస్థకు చెందిన ముగ్గురు డైరెక్టర్లపై కేసు నమోదు కాగా, ఆ కేసును రద్దు చేయాలని వారు హైకోర్టును ఆశ్రయించారు. అయితే నాణ్యత లేని మందుల వ్యవహారంలో ఆరోగ్య హక్కు, ప్రజా భద్రత వంటి అంశాలకు ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకున్న న్యాయస్థానం, కేసును ఈ దశలో కొట్టివేయడానికి నిరాకరించింది. దీంతో ఈ వ్యవహారంలో దర్యాప్తు లేదా చట్టపరమైన ప్రక్రియ కొనసాగేందుకు మార్గం సుగమమైంది.

భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 ప్రతి వ్యక్తికి జీవించే హక్కును కల్పిస్తుంది. న్యాయవ్యవస్థ వివిధ సందర్భాల్లో ఈ హక్కును విస్తృతంగా అర్థం చేసుకుంటూ, గౌరవప్రదమైన జీవితం, ఆరోగ్యం వంటి అంశాలను కూడా దాని పరిధిలోకి తీసుకొచ్చింది. తాజాగా జమ్మూకశ్మీర్, లడఖ్ హైకోర్టు సురక్షితమైన మందులు పొందే హక్కును కూడా ఆరోగ్య హక్కుతో అనుసంధానించింది. అంటే ఒక వ్యక్తి అనారోగ్యానికి చికిత్స పొందుతున్న సమయంలో ఉపయోగించే మందులు నాణ్యమైనవిగా, సురక్షితమైనవిగా ఉండేలా వ్యవస్థ నిర్ధారించాల్సిన బాధ్యత ఉందనే భావనను ఈ తీర్పు బలపరుస్తోంది.

మందుల నాణ్యత విషయంలో చిన్న పొరపాటు కూడా తీవ్రమైన పరిణామాలకు దారితీయవచ్చు. ఒక ఔషధంలో అవసరమైన క్రియాశీల పదార్థం సరైన పరిమాణంలో లేకపోతే అది ఆశించిన చికిత్సా ప్రభావాన్ని ఇవ్వకపోవచ్చు. మరోవైపు కలుషితం, తప్పు పదార్థాల వినియోగం లేదా తయారీ ప్రక్రియలో లోపాల వల్ల మందులు రోగులకు హాని కలిగించే అవకాశం ఉంటుంది. ముఖ్యంగా తీవ్రమైన అనారోగ్యంతో ఉన్న వ్యక్తులు నాణ్యత లేని మందులను ఉపయోగిస్తే వారి ఆరోగ్యం మరింత క్షీణించే ప్రమాదం ఉంటుంది. అందుకే ఔషధ పరిశ్రమలో నాణ్యత నియంత్రణకు అత్యంత ప్రాధాన్యం ఉంటుంది

ఔషధ తయారీ సంస్థలు తమ ఉత్పత్తులు మార్కెట్లోకి వెళ్లే ముందు అనేక స్థాయిల్లో నాణ్యతా పరీక్షలు నిర్వహించాల్సి ఉంటుంది. ముడి పదార్థాల నాణ్యత, తయారీ ప్రక్రియ, నిల్వ పరిస్థితులు, ప్యాకేజింగ్, ప్రయోగశాల పరీక్షలు వంటి అంశాలను పర్యవేక్షించాలి. ఒకసారి ఉత్పత్తి మార్కెట్లోకి వెళ్లిన తర్వాత కూడా దాని నాణ్యతపై పర్యవేక్షణ కొనసాగాలి. నాణ్యతలో లోపం గుర్తించినప్పుడు సంబంధిత బ్యాచ్‌ను వెనక్కి తీసుకోవడం, అధికారులకు సమాచారం ఇవ్వడం, వినియోగదారులకు హెచ్చరికలు జారీ చేయడం వంటి చర్యలు అవసరం కావచ్చు.

హైకోర్టు తాజా వ్యాఖ్యలు ఔషధ సంస్థల డైరెక్టర్లు, నిర్వాహకుల బాధ్యతపై కూడా చర్చకు దారితీస్తున్నాయి. సంస్థలో కీలక నిర్ణయాలు తీసుకునే వ్యక్తులు తయారీ, నాణ్యత నియంత్రణ వ్యవస్థలు సక్రమంగా పనిచేస్తున్నాయా లేదా అన్నది పర్యవేక్షించాల్సిన అవసరం ఉంటుంది. అయితే ఒక సంస్థలో డైరెక్టర్‌గా ఉన్న ప్రతి వ్యక్తి ప్రతి తప్పిదానికి స్వయంచాలకంగా బాధ్యుడు అవుతాడని భావించలేం. వ్యక్తిగత పాత్ర, బాధ్యత, సంస్థలో వారి అధికార పరిధి, కేసులో ఉన్న ఆధారాలు వంటి అంశాలను చట్టపరమైన ప్రక్రియలో పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది.

ఈ కేసులో ముగ్గురు డైరెక్టర్లు తమపై కొనసాగుతున్న కేసును రద్దు చేయాలని కోరినప్పటికీ, హైకోర్టు ఆ అభ్యర్థనను తిరస్కరించింది. అంటే కేసులో ఉన్న ఆరోపణలు, ఆధారాలు తదుపరి దశలో చట్టపరమైన విచారణ ద్వారా పరిశీలించబడే అవకాశం ఉంది. కేసును ప్రారంభ దశలోనే కొట్టివేయడం సముచితం కాదని న్యాయస్థానం భావించినట్లు తెలుస్తోంది. ప్రజారోగ్యానికి సంబంధించిన ఆరోపణలు ఉన్న సందర్భాల్లో పూర్తి వాస్తవాలను పరిశీలించేందుకు చట్టపరమైన ప్రక్రియ కొనసాగించాల్సిన అవసరం ఉందనే దృక్పథం ఈ నిర్ణయంలో కనిపిస్తోంది.

సురక్షితమైన మందులను పొందడం వినియోగదారుడి ఎంపిక మాత్రమే కాదని కోర్టు పేర్కొనడం ఈ తీర్పులో అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం. సాధారణంగా వినియోగదారుడు మార్కెట్లో లభించే ఉత్పత్తుల్లో తనకు నచ్చినదాన్ని ఎంచుకునే హక్కు కలిగి ఉంటాడు. కానీ మందుల విషయంలో పరిస్థితి భిన్నంగా ఉంటుంది. రోగి ఒక ఔషధాన్ని ఎంచుకునేటప్పుడు దాని తయారీ నాణ్యతను స్వయంగా పూర్తిగా పరిశీలించే అవకాశం ఉండదు. వైద్యుల సూచన, ఔషధ సంస్థల నాణ్యత నియంత్రణ, ప్రభుత్వ నియంత్రణ వ్యవస్థలపై ఆధారపడాల్సి ఉంటుంది. అందువల్ల సురక్షితమైన మందుల లభ్యతను కేవలం వినియోగదారుడి బాధ్యతగా చూడలేమని న్యాయస్థానం భావించినట్లు తెలుస్తోంది.