చైనా నిందితుడికి బెయిల్‌ నిరాకరించిన సుప్రీంకోర్టు

నోయిడాలో మోసం, భారతీయ గుర్తింపు పత్రాల నకిలీ తయారీ ఆరోపణలపై అరెస్టైన చైనా పౌరుడు లియు ఫెంగ్‌ఫెయ్‌కు సుప్రీంకోర్టు సోమవారం బెయిల్‌ నిరాకరించింది. తల్లి తీవ్ర అనారోగ్యంతో చైనాలోని నాన్యాంగ్‌ నగరంలోని ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతున్నందున మానవతా దృక్పథంతో కొంతకాలం ఆమెను చూసేందుకు అనుమతించాలని నిందితుడి తరఫు న్యాయవాది కోరారు. అయితే కేసు విచారణ ఇప్పటికే కొనసాగుతోందని, ఇంకా 36 మంది సాక్షులను విచారించాల్సి ఉందని కేంద్రం, ఉత్తరప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం తరఫున అదనపు సొలిసిటర్‌ జనరల్‌ ఆర్చనా పాఠక్‌ డేవ్‌ కోర్టుకు తెలిపారు. ఈ పరిస్థితుల్లో వైద్య అత్యవసర కారణంతో బెయిల్‌ ఇవ్వడం కష్టమని ధర్మాసనం పేర్కొంది. జస్టిస్‌ జేబీ పర్దీవాలా, జస్టిస్‌ కే వినోద్‌ చంద్రన్‌లతో కూడిన ధర్మాసనం బెయిల్‌ పిటిషన్‌ను కొట్టివేసి, కేసు విచారణను వేగవంతం చేసి సాధ్యమైనంత వరకు ఆరు నెలల్లో పూర్తి చేయాలని ఆదేశించింది.

లియు ఫెంగ్‌ఫెయ్‌ భారతదేశంలో అరెస్టైన విదేశీ పౌరుడు కావడంతో అతడి బెయిల్‌ అంశం సాధారణ కేసుల కంటే భిన్నమైన న్యాయపరమైన ప్రశ్నలను లేవనెత్తింది. ముఖ్యంగా భారతదేశం, చైనా మధ్య అప్పటికి నిందితుడిని తిరిగి అప్పగించేందుకు ప్రత్యేకమైన నేరస్థుల అప్పగింత ఒప్పందం లేకపోవడం కోర్టు పరిశీలనలో కీలకంగా మారింది. నిందితుడికి విదేశాలకు వెళ్లేందుకు అనుమతి ఇస్తే తిరిగి భారత్‌కు వచ్చి విచారణను ఎదుర్కొంటాడన్న హామీని అమలు చేయడం కష్టమవుతుందని న్యాయస్థానాలు గతంలో అభిప్రాయపడ్డాయి. ఇదే కారణంతో అలహాబాద్‌ హైకోర్టు కూడా ఫిబ్రవరి 24న ఫెంగ్‌ఫెయ్‌కు బెయిల్‌ ఇవ్వడానికి నిరాకరించింది.

లియు ఫెంగ్‌ఫెయ్‌ తల్లి తీవ్ర అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్నారని, ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతున్నారని అతడి తరఫు న్యాయవాది సుప్రీంకోర్టుకు వివరించారు. కుటుంబంలో ఏర్పడిన ఈ అసాధారణ వైద్య అత్యవసర పరిస్థితి దృష్ట్యా కొంతకాలం చైనాకు వెళ్లి తల్లిని పరామర్శించేందుకు అనుమతించాలని కోరారు. నాన్యాంగ్‌ నగరం, హెనాన్‌ ప్రావిన్స్‌లో ఉన్న తన తల్లిని చూసేందుకు ఫెంగ్‌ఫెయ్‌ వెళ్లాలనుకుంటున్నారని కోర్టుకు తెలిపారు. బెయిల్‌ మంజూరు చేస్తే మానవతా కారణాలపై మాత్రమే ప్రయాణిస్తారని నిందితుడి తరఫు వాదనగా ఉంది.

అయితే కేంద్రం, ఉత్తరప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం తరఫున హాజరైన అదనపు సొలిసిటర్‌ జనరల్‌ ఆర్చనా పాఠక్‌ డేవ్‌ ఈ అభ్యర్థనను వ్యతిరేకించారు. కేసు విచారణ ఇప్పటికే ప్రారంభమైందని, మొత్తం 36 మంది సాక్షులను ఇంకా విచారించాల్సి ఉందని తెలిపారు. నిందితుడిని విదేశాలకు వెళ్లేందుకు అనుమతిస్తే విచారణపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉందని ప్రభుత్వ వాదన. ఈ అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకున్న సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం ప్రస్తుతం విచారణ కొనసాగుతున్న సమయంలో కుటుంబ వైద్య అత్యవసర పరిస్థితి కారణంగా బెయిల్‌ మంజూరు చేయడం కష్టమని పేర్కొంది.

జూన్‌ 5న కూడా సుప్రీంకోర్టు ఈ కేసును విచారించింది. అప్పట్లో ఫెంగ్‌ఫెయ్‌ పూర్తిగా మానవతా కారణాలతో అనారోగ్యంతో ఉన్న తల్లిని కలవాలనుకుంటున్నట్లు కోర్టు గుర్తించింది. ఈ అంశంపై ఉత్తరప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ స్పందనను కోరింది. అదే సమయంలో భారత్‌, చైనా మధ్య నేరస్థుల అప్పగింతకు సంబంధించిన ఒప్పందం లేదన్న విషయాన్ని కూడా సుప్రీంకోర్టు గమనించింది. దీంతో కేంద్ర విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని కూడా ఈ కేసులో అదనపు పక్షంగా చేర్చింది.

కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని అదనపు పక్షంగా చేర్చడం నిందితుడికి సాధారణ బెయిల్‌ కల్పించేందుకు కాదని, అనారోగ్యంతో ఉన్న తల్లికి కొంతకాలం దగ్గరగా ఉండే అవకాశం కల్పించేందుకు ఏదైనా మార్గం ఉందా అనే విషయాన్ని పరిశీలించేందుకేనని సుప్రీంకోర్టు అప్పట్లో స్పష్టం చేసింది. అంటే న్యాయస్థానం మానవతా కారణాన్ని పూర్తిగా విస్మరించకుండా, మరోవైపు నిందితుడు భారత న్యాయపరిధికి అందకుండా వెళ్లిపోయే ప్రమాదాన్ని కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుంది. ఈ రెండు అంశాల మధ్య సమతుల్యత సాధించేందుకు కోర్టు ప్రయత్నించింది.

అయితే తాజా విచారణలో కేసు విచారణ ఇప్పటికే ముందుకు సాగుతున్నందున పరిస్థితి మరింత క్లిష్టంగా ఉందని ధర్మాసనం అభిప్రాయపడింది. ఇంకా పెద్ద సంఖ్యలో సాక్షులను విచారించాల్సి ఉండటంతో నిందితుడిని విదేశాలకు పంపడం వల్ల విచారణకు ఇబ్బంది కలిగే అవకాశం ఉందని కోర్టు పరిగణించింది. ఈ నేపథ్యంలో బెయిల్‌ పిటిషన్‌ను తిరస్కరించడంతో పాటు విచారణను వేగవంతం చేయాలని ఆదేశించింది. సాధ్యమైనంత వరకు ఆరు నెలల్లో విచారణ పూర్తయ్యేలా చర్యలు తీసుకోవాలని ధర్మాసనం సూచించింది.

ఈ కేసులో విదేశీ నిందితుడి హాజరు అంశం గతంలో అలహాబాద్‌ హైకోర్టు ముందు కూడా ప్రధానంగా చర్చకు వచ్చింది. ఫిబ్రవరి 24న హైకోర్టు బెయిల్‌ పిటిషన్‌ను తిరస్కరిస్తూ, భారత్‌, చైనా మధ్య నేరస్థుల అప్పగింతకు సంబంధించి ఒప్పందం లేకపోవడం ఒక ముఖ్యమైన అంశమని పేర్కొంది. విదేశీ నిందితుడు భారత్‌ నుంచి బయటకు వెళ్లిపోయి తిరిగి రాకపోతే, అతడి తరఫున సమర్పించే పూచీకత్తు లేదా భద్రతా హామీకి పెద్దగా ఉపయోగం ఉండదని కోర్టు అభిప్రాయపడింది.

భారత న్యాయస్థానాల పరిధి దాటి ఒక విదేశీ నిందితుడు వెళ్లిపోయిన తర్వాత అతడిని తిరిగి కోర్టు ముందు హాజరుపరచడం చాలా క్లిష్టంగా మారుతుందని హైకోర్టు వ్యాఖ్యానించింది. ముఖ్యంగా భారతదేశంతో అప్పగింత ఒప్పందం లేని దేశానికి నిందితుడు వెళ్లిపోయిన పరిస్థితిలో అతడిని తిరిగి తీసుకురావడానికి సుదీర్ఘమైన దౌత్య, న్యాయ ప్రక్రియ అవసరం కావచ్చని పేర్కొంది. విదేశీ నిందితులు న్యాయస్థానాల పరిధి నుంచి తప్పించుకుంటే వారిని తిరిగి హాజరుపరచడం సంక్లిష్టం, సమయం తీసుకునే ప్రక్రియగా మారుతుందని హైకోర్టు అభిప్రాయపడింది.

నిందితుడు విదేశాలకు వెళ్లేందుకు అనుమతిస్తే తిరిగి భారత్‌కు వచ్చి క్రిమినల్‌ విచారణను ఎదుర్కొంటాడన్న హామీపై సందేహాలు తలెత్తవచ్చని హైకోర్టు పేర్కొంది. అప్పగింత ప్రక్రియ కూడా సుదీర్ఘంగా సాగవచ్చని, అందువల్ల ప్రయాణానికి అనుమతి ఇవ్వడం ప్రమాదకరమని అభిప్రాయపడింది. ఒకవేళ నిందితుడు విదేశాలకు వెళ్లి తిరిగి రాకపోతే భారత న్యాయస్థానాల విచారణ ముందుకు సాగడం కష్టమవుతుందని కోర్టు పేర్కొంది. ఈ కారణాలతోనే అప్పట్లో బెయిల్‌ తిరస్కరించింది.

ప్రస్తుతం సుప్రీంకోర్టు కూడా ఇదే అంశాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకున్నట్లు తాజా ఆదేశాల ద్వారా స్పష్టమవుతోంది. తల్లి అనారోగ్యంతో ఉన్నందున మానవతా కారణాలతో విదేశాలకు వెళ్లాలన్న అభ్యర్థనను నిందితుడి తరఫు న్యాయవాది చేసినప్పటికీ, విచారణ కొనసాగుతున్న సమయంలో బెయిల్‌ మంజూరు చేయడం సాధ్యం కాదని ధర్మాసనం నిర్ణయించింది. అయితే కేసును అనవసరంగా ఆలస్యం చేయకుండా ఆరు నెలల్లో పూర్తి చేయాలని సూచించడం ద్వారా విచారణ వేగంగా ముగిసేలా న్యాయపరమైన దిశానిర్దేశం చేసింది.

ఈ కేసు ద్వారా విదేశీ పౌరులకు బెయిల్‌ మంజూరు చేసే సందర్భంలో న్యాయస్థానాలు పరిగణనలోకి తీసుకునే అంశాలు మరోసారి ముందుకు వచ్చాయి. నిందితుడి వ్యక్తిగత, కుటుంబ పరిస్థితులు ఒకవైపు ఉంటే, మరోవైపు విచారణకు అతడి నిరంతర హాజరు, దేశం విడిచి వెళ్లిన తర్వాత తిరిగి తీసుకురావడంలో ఎదురయ్యే ఇబ్బందులు ఉంటాయి. ముఖ్యంగా రెండు దేశాల మధ్య నేరస్థుల అప్పగింత ఒప్పందం లేకపోతే ఈ అంశం మరింత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంటుంది. అందువల్ల మానవతా కారణాలు ఉన్నప్పటికీ న్యాయ ప్రక్రియను కాపాడటం కోర్టుకు కీలకంగా మారుతుంది.

ఇక కేసు విచారణను ఆరు నెలల్లో పూర్తి చేయాలని సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన ఆదేశం కూడా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. నిందితుడు సుదీర్ఘకాలం జైలులో ఉండకుండా, కేసులోని సాక్ష్యాలు, సాక్షుల వాంగ్మూలాలు, ఇతర ఆధారాలను త్వరగా పరిశీలించి విచారణను ముగించాలన్న ఉద్దేశం ఈ ఆదేశంలో కనిపిస్తోంది. అయితే కేసులో ఇంకా 36 మంది సాక్షులను విచారించాల్సి ఉండటంతో విచారణను నిర్దేశిత కాలంలో పూర్తి చేయడం సంబంధిత న్యాయస్థానానికి కీలక సవాలుగా మారనుంది.

మొత్తంగా, నోయిడా మోసం, నకిలీ భారతీయ గుర్తింపు పత్రాల కేసులో చైనా పౌరుడు లియు ఫెంగ్‌ఫెయ్‌కు సుప్రీంకోర్టు బెయిల్‌ నిరాకరించింది. తల్లి అనారోగ్యం కారణంగా చైనాకు వెళ్లేందుకు అనుమతి కోరినప్పటికీ, విచారణ కొనసాగుతున్న పరిస్థితిలో విదేశాలకు వెళ్లేందుకు అవకాశం ఇవ్వడం సరికాదని ధర్మాసనం నిర్ణయించింది. భారత్‌, చైనా మధ్య నేరస్థుల అప్పగింత ఒప్పందం లేకపోవడం కూడా కీలక అంశంగా నిలిచింది. అదే సమయంలో విచారణను వేగవంతం చేసి సాధ్యమైనంత వరకు ఆరు నెలల్లో పూర్తి చేయాలని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది. దీంతో ఇకపై కేసు విచారణ వేగంగా కొనసాగడమే కాకుండా, విదేశీ నిందితుడి హాజరు, న్యాయ ప్రక్రియపై తదుపరి పరిణామాలు కీలకంగా మారనున్నాయి.