ఏనుగుల మార్గాల్లో గోడలు వద్దు: సుప్రీంకోర్టు

ఏనుగుల సంచార మార్గాలకు ఎలాంటి అడ్డంకులు సృష్టించవద్దని సుప్రీంకోర్టు సోమవారం రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను ఆదేశించింది. ఏనుగుల గుంపులు సహజసిద్ధంగా సుదూర ప్రాంతాలకు ప్రయాణిస్తాయని, వాటి సంప్రదాయ మార్గాలను గోడలు, ముళ్ల కంచెలు లేదా ఇతర నిర్మాణాలతో మూసివేయడం ఏమాత్రం ఆమోదయోగ్యం కాదని స్పష్టం చేసింది. ఏనుగుల మార్గాల్లో ఉన్న అడ్డంకులను దేశవ్యాప్తంగా గుర్తించేందుకు తాజా సర్వే నిర్వహించాలని కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖను ఆదేశించింది.

ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్యకాంత్‌, న్యాయమూర్తులు జాయ్‌మాల్య బాగ్చీ, వి. మోహనలతో కూడిన ధర్మాసనం ఈ అంశంపై విచారణ జరిపింది. కేంద్రం తరఫున అదనపు సొలిసిటర్‌ జనరల్‌ ఐశ్వర్య భాటి వాదనలు వినిపించారు. హర్యానాలోని యమునానగర్‌ నుంచి హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌, అక్కడి నుంచి ఉత్తరాఖండ్‌, ఉత్తరప్రదేశ్‌ ప్రాంతాలకు ఏనుగులు సంచరిస్తాయని ప్రధాన న్యాయమూర్తి పేర్కొన్నారు. రాష్ట్రాల సరిహద్దులను దాటి వెళ్లే ఈ మార్గాలను ఒక రాష్ట్రం గోడలు నిర్మించి లేదా ముళ్ల కంచెలు వేసి ఎలా అడ్డుకుంటుందని ప్రశ్నించారు.

ఏనుగుల సంచార మార్గాలు ఏ ఒక్క రాష్ట్రానికీ పరిమితం కావని న్యాయమూర్తి జాయ్‌మాల్య బాగ్చీ పేర్కొన్నారు. ఏనుగులు తరతరాలుగా ఉపయోగిస్తున్న సంప్రదాయ మార్గాలను గుర్తుంచుకుంటాయని ధర్మాసనం తెలిపింది. వాటి సహజ సంచారాన్ని అడ్డుకోవడం వల్ల మానవులు, వన్యప్రాణుల మధ్య ఘర్షణలు మరింత పెరిగే అవకాశం ఉందని స్పష్టం చేసింది. పంటలకు ఏనుగుల వల్ల నష్టం జరుగుతుందని రైతులు పరిష్కారాలను కోరుతున్నప్పటికీ, అందుకు ఏనుగుల మార్గాలను మూసివేయడం సరైన పరిష్కారం కాదని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది.

పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఏనుగులను తరిమేందుకు నిప్పు బంతులు, మండుతున్న కాగడాలు, ముళ్ల వంటి పద్ధతులు ఉపయోగిస్తున్నారనే అంశాన్ని కూడా ధర్మాసనం ప్రస్తావించింది. నేపాల్‌, ఉత్తర పర్వత ప్రాంతాల నుంచి ఏనుగులు పశ్చిమ బెంగాల్‌ మీదుగా జార్ఖండ్‌, ఒడిశా, ఛత్తీస్‌గఢ్‌ తదితర ప్రాంతాలకు వెళ్తాయని పేర్కొంది. ఈ ప్రాంతాల్లో కొన్ని చోట్ల గోడలు నిర్మించి ఏనుగుల సంచారాన్ని అడ్డుకుంటున్నారనే అంశంపై కూడా కోర్టు ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.

కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ గతంలో మార్గదర్శకాలు జారీ చేసిందని, 2023లో ఏనుగుల మార్గాలపై తనిఖీ నిర్వహించి స్థితిగతుల నివేదిక సమర్పించామని కేంద్రం తరఫు న్యాయవాది కోర్టుకు తెలిపారు. అవసరమైతే తాజా సర్వే నిర్వహించి సమగ్ర నివేదిక సమర్పించేందుకు సిద్ధంగా ఉన్నామని చెప్పారు. ఏనుగుల సంరక్షణకు సంబంధించి నిపుణుల సూచనలు, గజ నివేదిక, జాతీయ వన్యప్రాణి మండలి ఆమోదించిన సిఫారసులు అమల్లో ఉన్నాయని వివరించారు.

అయితే, ఇప్పటికే మార్గదర్శకాలు ఉన్నప్పటికీ స్థానిక పరిస్థితుల కారణంగా కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఏనుగుల మార్గాలు అడ్డంకులకు గురవుతున్నాయని ధర్మాసనం గుర్తించింది. అందువల్ల దేశవ్యాప్తంగా తాజా సర్వే నిర్వహించి, ఏ ప్రాంతాల్లో ఏనుగుల సంచారానికి అడ్డంకులు ఉన్నాయో గుర్తించాలని కేంద్రాన్ని ఆదేశించింది. వాటిని తొలగించేందుకు తీసుకున్న చర్యలు, భవిష్యత్తులో అడ్డంకులు ఏర్పడకుండా చేపట్టే చర్యలను కూడా నివేదికలో వివరించాలని సూచించింది.

ఏనుగులను తరిమేందుకు నిప్పు బంతులు, మండుతున్న కాగడాలు లేదా ఇతర హింసాత్మక పద్ధతులను ఉపయోగించడంపై కూడా సుప్రీంకోర్టు స్పష్టమైన ఆదేశాలు జారీ చేసింది. ఇలాంటి పద్ధతులను ఉపయోగించరాదని రాష్ట్ర అధికారులను ఆదేశించింది. ఏనుగుల సంచార మార్గాల్లో అడ్డంకుల పరిస్థితి, వన్యప్రాణులను తరిమేందుకు ఉపయోగిస్తున్న పద్ధతుల వివరాలను తాజా స్థితిగతుల నివేదికలో పొందుపరచాలని కేంద్రాన్ని కోరింది.

కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆరు వారాల్లో సమగ్ర నివేదికను కోర్టుకు సమర్పించాలని ధర్మాసనం గడువు విధించింది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కూడా సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాలను తప్పనిసరిగా అమలు చేయాలని స్పష్టం చేసింది. మానవ నివాసాలు, పంట పొలాలకు ఏనుగులు చేరినప్పుడు వాటిని హింసాత్మకంగా తరిమేయడం కాకుండా, శాస్త్రీయమైన మరియు వన్యప్రాణి సంరక్షణకు అనుగుణమైన పరిష్కారాలను అనుసరించాలని సూచించింది.

ఏనుగుల సంచార మార్గాలను రక్షించడం మానవ–వన్యప్రాణి ఘర్షణలను తగ్గించేందుకు కీలకమని ఈ విచారణ ద్వారా సుప్రీంకోర్టు మరోసారి స్పష్టం చేసింది. గతంలో కూడా ఏనుగులను తరిమేందుకు నిప్పు బంతులు వంటి క్రూరమైన పద్ధతులను ఉపయోగించకుండా రాష్ట్రాలను ఆదేశించిన విషయాన్ని కోర్టు గుర్తుచేసింది. తాజా సర్వేతో దేశవ్యాప్తంగా ఏనుగుల సంప్రదాయ మార్గాలపై స్పష్టమైన సమాచారం లభించి, వాటి రక్షణకు మరింత సమర్థవంతమైన చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఏర్పడనుంది.