బాలికల మరుగుదొడ్లపై సుప్రీంకోర్టు కీలక ఆదేశం

న్యూఢిల్లీ: ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో బాలికలకు అవసరమైన పారిశుధ్య సదుపాయాలు సక్రమంగా అందుబాటులో లేవన్న ప్రజాహిత వ్యాజ్యంపై సుప్రీంకోర్టు కీలక ఆదేశాలు జారీ చేసింది. ఈ వ్యాజ్యాన్ని గతంలో రుతుక్రమ ఆరోగ్యాన్ని జీవించే హక్కు, విద్యా హక్కులో భాగంగా గుర్తిస్తూ చారిత్రాత్మక తీర్పు ఇచ్చిన న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం ముందుంచాలని ఆదేశించింది. బాలికల గౌరవం, ఆరోగ్యం, విద్య కొనసాగింపుకు అవసరమైన సదుపాయాలపై సమగ్రంగా పరిశీలన జరగాలని స్పష్టం చేసింది.

ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్యకాంత్‌, న్యాయమూర్తులు జోయ్‌మాల్య బాగ్చీ, వి. మోహనా సభ్యులుగా ఉన్న ధర్మాసనం ఈ ప్రజాహిత వ్యాజ్యాన్ని విచారించింది. కేంద్రంతో పాటు వివిధ రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలను ప్రతివాదులుగా పేర్కొంటూ రీపక్‌ కన్సాల్‌ ఈ వ్యాజ్యాన్ని దాఖలు చేశారు. బాలికల కోసం ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పనిచేసే మరుగుదొడ్లు, నీటి సదుపాయాలు, రుతుక్రమ పరిశుభ్రతకు అవసరమైన వసతులు అనేక చోట్ల సక్రమంగా లేవని పిటిషన్‌లో పేర్కొన్నారు.

విచారణ సందర్భంగా ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్యకాంత్‌ మాట్లాడుతూ, పిటిషన్‌లో లేవనెత్తిన అంశాలపై సుప్రీంకోర్టు ఇప్పటికే సమగ్ర తీర్పు ఇచ్చిందని గుర్తు చేశారు. గతంలో జారీ చేసిన ఆదేశాలను పిటిషనర్‌ తరఫు న్యాయవాది పరిశీలించాలని సూచించారు. పిటిషనర్‌ తరఫు న్యాయవాది నీతి ఆయోగ్‌ నివేదికను ప్రస్తావిస్తూ దేశవ్యాప్తంగా 98 వేలకుపైగా పాఠశాలల్లో బాలికలకు ఉపయోగపడే మరుగుదొడ్లు ఇంకా అందుబాటులో లేవని కోర్టుకు తెలిపారు.

గతంలో జారీ చేసిన తీర్పు, ఆదేశాలను పరిశీలించిన తర్వాత ప్రస్తుత ప్రజాహిత వ్యాజ్యాన్ని కొనసాగించాలా అనే విషయంపై నిర్ణయం తీసుకుంటామని న్యాయవాది తెలిపారు. దీంతో జనవరి 30న న్యాయమూర్తి జె.బి. పర్దీవాలా నేతృత్వంలోని ధర్మాసనం ఇచ్చిన తీర్పును దృష్టిలో ఉంచుకుని, ప్రస్తుత వ్యాజ్యాన్ని అదే ధర్మాసనం ముందు విచారించడం సముచితమని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది.

జనవరి 30న న్యాయమూర్తులు జె.బి. పర్దీవాలా, ఆర్‌. మహాదేవన్‌ ధర్మాసనం ఇచ్చిన చారిత్రాత్మక తీర్పులో గౌరవప్రదమైన రుతుక్రమ ఆరోగ్యాన్ని రాజ్యాంగం కల్పించిన జీవించే హక్కు, విద్యా హక్కులో భాగంగా గుర్తించింది. దేశంలోని ప్రతి బాలికకు పరిశుభ్రమైన, సురక్షితమైన రుతుక్రమ నిర్వహణ సదుపాయాలు అందుబాటులో ఉండాలని స్పష్టం చేసింది. ఈ హక్కులు బాలికల గౌరవం, ఆరోగ్యం, విద్యతో నేరుగా ముడిపడి ఉన్నాయని కోర్టు పేర్కొంది.

దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు బాలికల కోసం ప్రతి పాఠశాలలో పనిచేసే మరుగుదొడ్లను ఏర్పాటు చేయాలని గత తీర్పులో సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది. ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ సహాయంతో నడిచే, ప్రైవేటు పాఠశాలలు అన్న తేడా లేకుండా బాలికలకు ప్రత్యేక మరుగుదొడ్లు ఉండాలని స్పష్టం చేసింది. మరుగుదొడ్లకు ఉపయోగించగల నీటి సదుపాయం తప్పనిసరిగా ఉండాలని, విద్యార్థినులు గోప్యతతో వాటిని ఉపయోగించుకునేలా నిర్మాణం, నిర్వహణ చేపట్టాలని సూచించింది.

బాలికలకు ఉచితంగా పర్యావరణహిత శానిటరీ ప్యాడ్లు అందించాలని కూడా సుప్రీంకోర్టు గతంలో ఆదేశించింది. అత్యవసర పరిస్థితుల్లో ఉపయోగించేందుకు అవసరమైన సామగ్రితో రుతుక్రమ పరిశుభ్రత నిర్వహణ కేంద్రాలను పాఠశాలల్లో ఏర్పాటు చేయాలని పేర్కొంది. రుతుక్రమ సమయంలో బాలికలు ఇబ్బందులు పడకుండా పాఠశాలల్లో తగిన మద్దతు వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలని స్పష్టం చేసింది. ఇలాంటి సదుపాయాలు లేకపోవడం వల్ల బాలికల చదువుకు అంతరాయం కలగకూడదని కోర్టు అభిప్రాయపడింది.

పాఠశాలల్లో మరుగుదొడ్లు కేవలం నిర్మించడం మాత్రమే కాకుండా వాటిని నిరంతరం పనిచేసే స్థితిలో ఉంచాలని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది. సబ్బు, నీటితో చేతులు కడుక్కునే సదుపాయాలు కూడా అందుబాటులో ఉండాలని పేర్కొంది. దివ్యాంగ విద్యార్థులు సైతం సులభంగా ఉపయోగించుకునేలా మరుగుదొడ్లను నిర్మించి, నిర్వహించాలని సూచించింది. బాలికలకు భద్రత, గోప్యత, పరిశుభ్రత కల్పించడం విద్యా వ్యవస్థలో అంతర్భాగమని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.

బాలికల రుతుక్రమ ఆరోగ్యాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తే వారి విద్య కొనసాగింపుపై ప్రతికూల ప్రభావం పడే అవకాశం ఉందని న్యాయస్థానం గత తీర్పులో పేర్కొంది. గౌరవప్రదమైన పరిస్థితుల్లో పాఠశాలకు హాజరై చదువు పూర్తిచేసే అవకాశం లేకుండా విద్యా హక్కును పూర్తిస్థాయిలో అమలు చేయడం సాధ్యం కాదని అభిప్రాయపడింది. అందువల్ల పాఠశాలల్లో పారిశుధ్య సదుపాయాల కల్పనను బాలికల విద్య, సమానత్వం, గౌరవంతో అనుసంధానించింది.

ప్రస్తుత ప్రజాహిత వ్యాజ్యంలో లేవనెత్తిన అంశాలు అత్యంత ముఖ్యమైనవని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది. ఇప్పటికే ఈ అంశంపై సమగ్ర తీర్పు వెలువడినందున, తాజా వ్యాజ్యాన్ని అదే ధర్మాసనం పరిశీలించడం సరైనదని స్పష్టం చేసింది. దీంతో దేశవ్యాప్తంగా పాఠశాలల్లో బాలికలకు అందుతున్న పారిశుధ్య సదుపాయాల అమలు పరిస్థితిపై మరోసారి న్యాయపరమైన దృష్టి పడనుంది. బాలికల ఆరోగ్యం, గౌరవం, విద్యకు అవసరమైన ప్రాథమిక సదుపాయాలు ప్రతి పాఠశాలలో అందుబాటులో ఉండేలా చర్యలు తీసుకోవాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వాలపై ఉందని ఈ పరిణామం మరోసారి స్పష్టం చేసింది.