అమెరికా-ఇరాన్ చర్చలకు సిద్ధం.. హర్మూజ్‌పై దోహాలో కీలక భేటీ

అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య గత కొద్ది రోజులుగా కొనసాగిన తీవ్ర ఉద్రిక్తతలు, పరస్పర దాడులు పశ్చిమాసియాను మరోసారి యుద్ధ అంచుల వరకు తీసుకెళ్లాయి. హర్మూజ్ జలసంధి పరిసరాల్లో జరిగిన పరిణామాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆందోళనకు కారణమయ్యాయి. అయితే తాజా పరిణామాల్లో ఇరుదేశాలు తాత్కాలికంగా సైనిక చర్యలను నిలిపివేయడానికి అంగీకరించడంతో పరిస్థితుల్లో కొంత సడలింపు కనిపిస్తోంది. అంతేకాకుండా దెబ్బతిన్న శాంతి ప్రక్రియను తిరిగి గాడిలో పెట్టేందుకు ఖతార్ రాజధాని దోహాలో ఉన్నతస్థాయి చర్చలు నిర్వహించాలని అమెరికా, ఇరాన్ నిర్ణయించడం అంతర్జాతీయంగా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.

ప్రపంచ ఇంధన రవాణాకు కీలకమైన హర్మూజ్ జలసంధి ప్రస్తుతం ఈ చర్చల కేంద్ర బిందువుగా మారింది. ప్రపంచ చమురు సరఫరాలో గణనీయమైన భాగం ఈ మార్గం ద్వారానే జరుగుతుంది. అందువల్ల ఇక్కడ ఎలాంటి అంతరాయం ఏర్పడినా అంతర్జాతీయ మార్కెట్లపై తీవ్ర ప్రభావం పడుతుంది. ఈ నేపథ్యంలో వాణిజ్య నౌకల సురక్షిత ప్రయాణం, సముద్ర మార్గ భద్రత, సైనిక ఉద్రిక్తతల నివారణ వంటి అంశాలు దోహా చర్చల్లో ప్రధానంగా చర్చకు రానున్నాయి.

దోహాలో జరగనున్న సమావేశంలో అమెరికా తరఫున సాంకేతిక బృందానికి నాయకత్వం వహిస్తున్న నిక్ స్టెవర్ట్ పాల్గొననున్నారు. తొలి దశలో వాణిజ్య నౌకల రాకపోకలకు సంబంధించిన వివాదాస్పద అంశాలను పరిష్కరించడంపై దృష్టి సారించనున్నారు. అలాగే భవిష్యత్తులో అపార్థాలు, ఘర్షణలు చోటుచేసుకోకుండా ఉండేందుకు అమెరికా నౌకాదళం, ఇరాన్ సాయుధ బలగాల మధ్య నేరుగా సమాచార మార్పిడి జరిగే ప్రత్యేక సైనిక సంప్రదింపుల వ్యవస్థ ఏర్పాటుపై కూడా చర్చించనున్నారు.

గతంలో స్విట్జర్లాండ్‌లో జరిగిన చర్చల్లో హర్మూజ్ జలసంధి గుండా ప్రయాణించే అంతర్జాతీయ వాణిజ్య నౌకలకు పూర్తి భద్రత కల్పించేందుకు ఇరాన్ అంగీకరించింది. దీనికి ప్రతిగా ఇరాన్ నౌకాశ్రయాలపై విధించిన కొన్ని కఠిన పరిమితులను అమెరికా సడలించేందుకు సిద్ధమైంది. ఈ అవగాహన ఒప్పందం ప్రాంతీయ శాంతికి కొత్త ఆశలు రేకెత్తించింది. అయితే అమలు దశలో వివాదాలు తలెత్తడంతో పరిస్థితి మళ్లీ ఉద్రిక్తంగా మారింది.

హర్మూజ్ జలసంధి గుండా వెళ్లే ప్రతి నౌక ముందస్తుగా తమ అధికారులతో సమన్వయం చేసుకోవాలని ఇరాన్ పట్టుబట్టడం వివాదానికి దారితీసింది. ఇది గత ఒప్పంద పరిధిని మించిపోయిన చర్యగా అమెరికా అభిప్రాయపడింది. ఈ అంశంపై విభేదాలు తీవ్రమవడంతో ఇరుదేశాల మధ్య మళ్లీ ఉద్రిక్తతలు చెలరేగాయి. దౌత్య చర్చలు కొనసాగుతున్న సమయంలోనే పరస్పర ఆరోపణలు, ప్రతిఆరోపణలు పరిస్థితిని మరింత క్లిష్టం చేశాయి.

ఈ వారాంతంలో చోటుచేసుకున్న సైనిక చర్యలు పశ్చిమాసియా దేశాల్లో భయాందోళనలను పెంచాయి. హర్మూజ్ ప్రాంతంలో వాణిజ్య నౌకలపై దాడులు జరిగాయన్న ఆరోపణల నేపథ్యంలో అమెరికా సైన్యం ఇరాన్ తీరప్రాంతాల్లోని రాడార్ కేంద్రాలు, క్షిపణి నిల్వలు, డ్రోన్ మౌలిక వసతులపై వైమానిక దాడులు నిర్వహించింది. ఇరాన్ ఒప్పందాన్ని గౌరవించలేదని అమెరికా ఆరోపించింది.

దీనికి ప్రతిగా ఇరాన్ కూడా కువైట్, బహ్రెయిన్ ప్రాంతాల్లో ఉన్న అమెరికా సైనిక స్థావరాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని క్షిపణులు, డ్రోన్లతో దాడులు జరిపింది. ఈ దాడులు ప్రాంతీయ భద్రతపై తీవ్ర ఆందోళనలను రేకెత్తించాయి. అదృష్టవశాత్తూ పెద్దఎత్తున ప్రాణనష్టం జరగలేదని సమాచారం. అయినప్పటికీ ఈ పరిణామాలు పరిస్థితి ఎంత సున్నితంగా ఉందో ప్రపంచానికి తెలియజేశాయి.

ఈ పరిణామాల నేపథ్యంలో అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ చేసిన వ్యాఖ్యలు కూడా చర్చనీయాంశంగా మారాయి. శాంతి ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘించే చర్యలు కొనసాగితే అమెరికా మరింత కఠిన నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చని ఆయన హెచ్చరించారు. ఇరాన్ తన చర్యలను పునరాలోచించుకోవాలని, లేకపోతే తీవ్రమైన పరిణామాలు ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుందని స్పష్టం చేశారు. ఈ వ్యాఖ్యలు అంతర్జాతీయ దృష్టిని మరింతగా ఆకర్షించాయి.

అయితే ప్రస్తుతం ఇరుదేశాలు చర్చల బాట పట్టడం సానుకూల పరిణామంగా భావిస్తున్నారు. హర్మూజ్ జలసంధిలో స్థిరత్వం నెలకొనడం ప్రపంచ చమురు మార్కెట్లకు, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి ఎంతో కీలకం. దోహా చర్చలు విజయవంతమైతే ప్రాంతీయ ఉద్రిక్తతలు తగ్గే అవకాశం ఉండటంతో పాటు, ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం, ఆర్థిక ఆంక్షలు, దీర్ఘకాలిక శాంతి ఒప్పందం వంటి కీలక అంశాలపై కూడా ముందడుగు పడే అవకాశముంది.

ప్రస్తుతం ప్రపంచ దేశాలు ఈ చర్చల ఫలితాలపై ఆసక్తిగా ఎదురుచూస్తున్నాయి. పశ్చిమాసియాలో శాంతి, స్థిరత్వం నెలకొంటే అంతర్జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థకు కూడా ఊరట లభించనుంది. అందుకే దోహాలో జరగనున్న ఈ భేటీని అత్యంత కీలక దౌత్య పరిణామంగా విశ్లేషకులు అభివర్ణిస్తున్నారు.