అమెరికా-ఇరాన్ యుద్ధంపై సౌదీ ఆందోళన ఎందుకు?

అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య ఉద్రిక్తతలు మరోసారి తీవ్రరూపం దాల్చడంతో పశ్చిమాసియా ప్రాంతంలో యుద్ధ వాతావరణం నెలకొంది. హర్మూజ్ జలసంధి కేంద్రంగా కొనసాగుతున్న ఈ సంక్షోభం ప్రపంచ రాజకీయాలు, చమురు మార్కెట్లు, గల్ఫ్ దేశాల భద్రతపై తీవ్ర ప్రభావం చూపే అవకాశాలు కనిపిస్తున్నాయి. ఇరాన్‌లోని కీలక విద్యుత్ కేంద్రాలు, మౌలిక సదుపాయాలపై దాడులు చేపట్టేందుకు సిద్ధంగా ఉన్నామని అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ పలు సందర్భాల్లో హెచ్చరించడంతో పరిస్థితి మరింత ఉద్రిక్తంగా మారింది. ఈ పరిణామాల నేపథ్యంలో సౌదీ అరేబియా యువరాజు మహ్మద్ బిన్ సల్మాన్ నేరుగా ట్రంప్‌తో ఫోన్‌లో మాట్లాడి యుద్ధాన్ని విస్తరించకుండా నిలిపివేయాలని విజ్ఞప్తి చేసినట్లు అంతర్జాతీయ వర్గాల్లో చర్చ జరుగుతోంది. యుద్ధం కొనసాగితే గల్ఫ్ ప్రాంతం మొత్తం అస్థిరతలోకి వెళ్లే ప్రమాదం ఉందనే ఆందోళన సౌదీ నాయకత్వంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.

ప్రస్తుతం సౌదీ అరేబియా తన ఆర్థిక వ్యవస్థను పూర్తిగా మార్చే లక్ష్యంతో ‘విజన్ 2030’ కార్యక్రమాన్ని అమలు చేస్తోంది. దశాబ్దాలుగా చమురు ఎగుమతులపై ఆధారపడిన దేశాన్ని పెట్టుబడులు, పర్యాటకం, పరిశ్రమలు, సాంకేతికత, వినోదం, లాజిస్టిక్స్ వంటి రంగాల్లో ప్రపంచ కేంద్రంగా తీర్చిదిద్దడమే ఈ ప్రణాళిక ప్రధాన లక్ష్యం. ఇందుకోసం వందల బిలియన్ల విలువైన అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులు కొనసాగుతున్నాయి. అయితే గల్ఫ్ ప్రాంతంలో యుద్ధం ముదిరితే విదేశీ పెట్టుబడులు తగ్గడం, వ్యాపార విశ్వాసం దెబ్బతినడం, సముద్ర రవాణాకు అంతరాయం కలగడం, చమురు ఎగుమతులు ప్రభావితమవడం వంటి పరిణామాలు చోటుచేసుకునే అవకాశం ఉంది. ఇవన్నీ విజన్ 2030 అమలుకు పెద్ద అడ్డంకులుగా మారతాయని సౌదీ ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.

హర్మూజ్ జలసంధి ప్రపంచ చమురు రవాణాలో అత్యంత కీలక మార్గంగా పరిగణించబడుతుంది. ప్రపంచానికి సరఫరా అయ్యే భారీ మొత్తంలో ముడి చమురు ఈ మార్గం ద్వారానే రవాణా అవుతుంది. యుద్ధం కారణంగా ఈ మార్గంలో నౌకాయానం నిలిచిపోతే అంతర్జాతీయ ఇంధన ధరలు ఒక్కసారిగా పెరిగే అవకాశం ఉంది. చమురు ఎగుమతులపై ఆధారపడిన గల్ఫ్ దేశాలకు ఇది ప్రత్యక్షంగా ప్రభావం చూపుతుంది. సౌదీ అరేబియా ప్రపంచంలో అతిపెద్ద చమురు ఎగుమతిదారుల్లో ఒకటిగా ఉండటంతో రవాణా అంతరాయం దాని ఆదాయంపై కూడా ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది. అందుకే హర్మూజ్ జలసంధిలో ఉద్రిక్తతలు తగ్గాలని, సముద్ర మార్గాలు నిరంతరంగా అందుబాటులో ఉండాలని సౌదీ కోరుతోంది.

మరోవైపు అమెరికా దాడులు జరిగితే గల్ఫ్ ప్రాంతంలోని అమెరికా మిత్రదేశాల మౌలిక సదుపాయాలు, విద్యుత్ కేంద్రాలు, చమురు కర్మాగారాలు, సైనిక స్థావరాలను లక్ష్యంగా చేసుకుంటామని ఇరాన్ తీవ్ర హెచ్చరికలు జారీ చేసింది. గతంలో సౌదీ చమురు కర్మాగారాలపై జరిగిన డ్రోన్, క్షిపణి దాడుల ప్రభావాన్ని ప్రపంచం చూసింది. అలాంటి పరిస్థితులు మళ్లీ పునరావృతమైతే సౌదీ ఆర్థిక వ్యవస్థతో పాటు ప్రపంచ ఇంధన సరఫరా వ్యవస్థ కూడా దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉందని విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.

యెమెన్‌లో కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తున్న హూతీ తిరుగుబాటు దళాలకు ఇరాన్ మద్దతు ఇస్తున్న సంగతి తెలిసిందే. గతంలో హూతీలు సౌదీ భూభాగంలోని చమురు కేంద్రాలు, విమానాశ్రయాలు, ఇతర కీలక ప్రాంతాలపై డ్రోన్లు, క్షిపణులతో దాడులు జరిపిన ఘటనలు నమోదయ్యాయి. ఇప్పుడు అమెరికా-ఇరాన్ ఘర్షణ మరింత విస్తరించినట్లయితే హూతీలు కూడా యుద్ధంలో చురుకుగా పాల్గొనే అవకాశం ఉందని గల్ఫ్ దేశాలు అంచనా వేస్తున్నాయి. దీంతో సౌదీకి భద్రతాపరమైన సవాళ్లు మరింత పెరిగే అవకాశం ఉంది.

ఈ పరిస్థితుల్లో యుద్ధం కంటే దౌత్య చర్చల ద్వారానే సమస్యకు పరిష్కారం లభించాలని సౌదీ అరేబియా భావిస్తోంది. ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రి అబ్బాస్ అరాగ్చీ ఇటీవల పాకిస్థాన్, తుర్కియే, సౌదీ అరేబియా ప్రతినిధులతో సమావేశమై ప్రాంతీయ పరిస్థితులపై చర్చించారు. మరోవైపు ఖతార్, ఒమన్ దేశాలు అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య మధ్యవర్తిత్వ ప్రయత్నాలను వేగవంతం చేస్తున్నాయి. హర్మూజ్ జలసంధిలో సాధారణ రవాణా పునరుద్ధరణ, యుద్ధ విస్తరణ నివారణ, ప్రాంతీయ శాంతి స్థాపన కోసం పలు దౌత్య ప్రయత్నాలు కొనసాగుతున్నాయి. ప్రస్తుతం ప్రపంచ దృష్టి ఈ చర్చలపైనే ఉండగా, అవి ఫలిస్తే గల్ఫ్ ప్రాంతంలో ఉద్రిక్తతలు తగ్గే అవకాశం ఉందని అంతర్జాతీయ విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.