జమ్మూకశ్మీర్‌లో ఆర్టీఐ బలహీనమైందా?

జమ్మూకశ్మీర్‌లో ఆర్టీఐ చట్టం అమలు తీరుపై సమాచార హక్కు కార్యకర్తలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఆర్టికల్ 370 రద్దు అనంతరం జమ్మూకశ్మీర్‌కు ప్రత్యేక ప్రతిపత్తి తొలగించి కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంగా మార్చిన సమయంలో అక్కడ అమల్లో ఉన్న 2009 సమాచార హక్కు చట్టాన్ని రద్దు చేసి, కేంద్ర సమాచార హక్కు చట్టం 2005ను అమల్లోకి తీసుకువచ్చారు. అయితే ఈ మార్పు కారణంగా ప్రభుత్వ జవాబుదారీతనం తగ్గిందని, సమాచారం పొందే ప్రక్రియ ఆలస్యమవుతోందని పలువురు ఆర్టీఐ కార్యకర్తలు అభిప్రాయపడుతున్నారు.

గతంలో జమ్మూకశ్మీర్‌కు ప్రత్యేకంగా రాష్ట్ర సమాచార కమిషన్ ఉండేది. సమాచార హక్కు చట్టం కింద దరఖాస్తులు, అప్పీళ్లను పరిశీలించేందుకు ఆ కమిషన్ పనిచేసేది. రెండో అప్పీళ్లపై నిర్ణయాలు తీసుకునే ప్రక్రియకు నిర్దిష్ట కాలపరిమితి ఉండేదని కార్యకర్తలు చెబుతున్నారు. ప్రస్తుతం కేంద్ర సమాచార కమిషన్ పరిధిలోకి రావడంతో దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న అప్పీళ్లతో పాటు జమ్మూకశ్మీర్ నుంచి వచ్చే ఫిర్యాదులు కూడా విచారణకు రావాల్సి ఉండటంతో ఆలస్యం జరుగుతోందని పేర్కొంటున్నారు.

జమ్మూకు చెందిన సమాచార హక్కు కార్యకర్త రమణ్ శర్మ మాట్లాడుతూ పాత చట్టం రద్దుతో ప్రభుత్వ అధికారులపై పర్యవేక్షణ, జవాబుదారీతనం తగ్గిందని అన్నారు. సమాచార అధికారులు సమయానికి సమాధానాలు ఇవ్వకపోవడం, రెండో అప్పీళ్ల విచారణకు ఎక్కువ సమయం పడటం వల్ల సమాచార హక్కు ఉద్దేశం దెబ్బతింటోందని తెలిపారు.

కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌లో అప్పీళ్ల పరిష్కారానికి నెలలు, సంవత్సరాలు పడుతున్నాయని కార్యకర్తలు చెబుతున్నారు. సమాచారం కోరిన సమయంలో ఉపయోగపడాల్సిన వివరాలు ఆలస్యంగా అందితే వాటి ప్రాధాన్యత తగ్గిపోతుందని అభిప్రాయపడుతున్నారు. దీంతో దరఖాస్తుదారుల్లో నిరుత్సాహం పెరుగుతోందని పేర్కొన్నారు.

జమ్మూకశ్మీర్‌కు చెందిన కొందరు ఆర్టీఐ దరఖాస్తుదారులు కూడా ఇదే అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేస్తున్నారు. అధికారులు కోరిన సమాచారం పూర్తిగా ఇవ్వకపోవడం, మొదటి అప్పీల్ తర్వాత కూడా సరైన స్పందన రాకపోవడంతో రెండో అప్పీల్‌కు వెళ్లాల్సి వస్తోందని తెలిపారు. అయితే కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌లో విచారణ కోసం ఎక్కువ కాలం వేచి చూడాల్సి వస్తోందని పేర్కొన్నారు.

భారత తొలి కేంద్ర సమాచార కమిషనర్ వజాహత్ హబీబుల్లా కూడా గతంలో జమ్మూకశ్మీర్‌లో అమల్లో ఉన్న 2009 ఆర్టీఐ చట్టం కొన్ని అంశాల్లో కేంద్ర చట్టం కంటే బలంగా ఉందని వ్యాఖ్యానించినట్లు కార్యకర్తలు గుర్తుచేస్తున్నారు. జమ్మూకశ్మీర్‌లో సమాచార హక్కు వ్యవస్థను బలోపేతం చేయాల్సిన అవసరం ఉందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారని తెలిపారు.

జమ్మూకశ్మీర్ ప్రభుత్వం 2025 జనవరి 10న ఆన్‌లైన్ ఆర్టీఐ పోర్టల్‌ను ప్రారంభించినప్పటికీ, సమాచారం పొందే ప్రక్రియలో పెద్దగా మార్పు కనిపించడం లేదని కొందరు దరఖాస్తుదారులు చెబుతున్నారు. ఆన్‌లైన్ విధానం అందుబాటులోకి వచ్చినా అధికారులు సమయానికి స్పందించడం లేదని విమర్శిస్తున్నారు.

జమ్మూకశ్మీర్ ఆర్టీఐ ఉద్యమం అధ్యక్షుడు షేక్ గులాం రసూల్ మాట్లాడుతూ కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలకు ప్రత్యేక సమాచార కమిషన్ ఏర్పాటు చేసే అధికారం పరిమితంగా ఉంటుందని తెలిపారు. జమ్మూకశ్మీర్‌కు తిరిగి రాష్ట్ర హోదా వచ్చిన తర్వాత మాత్రమే ప్రత్యేక సమాచార కమిషన్ ఏర్పాటు సాధ్యమవుతుందని అన్నారు. అప్పటి వరకు కేంద్ర సమాచార కమిషన్‌కు జమ్మూకశ్మీర్‌లో ప్రత్యేక బెంచ్ ఏర్పాటు చేస్తే అప్పీళ్ల పరిష్కారం వేగవంతమవుతుందని సూచించారు.

మొత్తంగా, జమ్మూకశ్మీర్‌లో సమాచార హక్కు చట్టం అమలు, అప్పీళ్ల పరిష్కార వేగం, ప్రభుత్వ పారదర్శకతపై కొత్త చర్చ మొదలైంది. సమాచార హక్కు వ్యవస్థను మరింత సమర్థవంతంగా మార్చేందుకు ప్రత్యేక చర్యలు అవసరమని కార్యకర్తలు కోరుతున్నారు.